Ashtanga-hridaya-samhita [sanskrit]

273,418 words | ISBN-10: 8121800226 | ISBN-13: 9788121800226

The Sanskrit edition of the Ashtanga-hridaya-samhita, including the commentaries Sarvangasundara and Ayurvedarasayana. The Astangahrdaya-samhita deals with the eight-fold divisions of Ayurveda: (l) Medicine, (2) The science of the special diseases of the supra-clavicular parts of the body (viz. eye, ear, nose, mouth, throat etc.), (3) Surgery, (4) Toxicology, (5) Psycho-therapy, (6) Pediatrics, (7) Rejuvenation and (8) Virilification. Original titles: Vāgbhaṭa Aṣṭāṅgahṛdayasaṃhitā (वाग्भट अष्टाङ्गहृदयसंहिता), Aruṇadatta Sarvāṅgasundarā (अरुणदत्त सर्वाङ्गसुन्दरा), Hemādri Āyurvedarasāyana (हेमाद्रि आयुर्वेदरसायन).

rogaṃ nidānaprāgrūpalakṣaṇopaśayāptibhiḥ||22||

Commentary: Aruṇadatta’s Sarvāṅgasundarā

rogaṃ nidānādibhiḥ pañcabhiḥ parīkṣeta| nidānaṃ kāraṇaṃ heturityanarthāntaram| taccāsannaviprakṛṣṭabhedena dvidhā| āsannamapi dvividham, āsannātyāsannabhedena| āsannaṃ rūkṣalaghuśītādidravyopayogaḥ| atyāsannaṃ tu yataḥ samanantarameva rogotpattiḥ| yathā vātādayo doṣāḥ kruddhāḥ| viprakṛṣṭaṃ yat ādikāle rudrakopādi jvarādīnām| tathā haviḥprāśādi mehakuṣṭhādīnām| tenaivaṃvidhamarthajātamevaṃvidhasya rogasya hetutvenopadiṣṭam, evaṃvidhaścotpanno'to nidānājñāyate rogaḥ| prāgrūpaṃ pūrvarūpaṃ bhaviṣyato vyādheraprakāśitadoṣaviśeṣādhiṣṭhitasya lakṣaṇam, udbubhūṣurjvarādirāmayo vātādidoṣaviśeṣeṇāliṅgitarūpābhāso yenāvabhāsyate, yathāyathamalpatvādyadavyaktamasphuṭaṃ liṅgaṃ tatprāgrūpam| lakṣaṇaṃ punastadeva prāgrūpādvilakṣaṇam, yena sakaladoṣaviśeṣāliṅgitaḥ sphuṭaliṅgo vyādhirdṛśyate lakṣyate| upaśayaḥ sukhānubandhyāhārādyupayogaḥ| evaṃvidhenāhārādikena hi tasya pīḍā nābhūt, evaṃvidhena cābhūt, ata upaśayājñāyate'yaṃ roga iti| sa vyādhisātmyaḥ svāsthyahetuḥ sukhāvahaḥ| āptirnirvṛttiḥ samprāptirāgatirjātirityanarthāntaram| evaṃ duṣṭenaivaṃ sthānasthitenaivamanugatenānayā kalpanayaivaṃmārgeṇa doṣeṇeti parikalpanam, ata āptyā jñāyate'yaṃ roga iti|

Commentary: Hemādri’s Āyurvedarasāyana

rogitve hi jñāte ko'sau roga iti viśeṣajñānopāyamāharogamiti| sa ca pañcadhā, nidānaṃ prāgrūpaṃ lakṣaṇam upaśayaḥ āptiśca| āptiḥ samprāptiḥ| nidānaṃ bahiraṅgo hetuḥ| prāgrūpaṃ pūrvajo rogaḥ| rogasya hi rājavat prakāśamānasya parivārabhūtā rogāḥ kecitpūrvaṃ prakāśante, kecitsaha, kecitpaścāt| tatra ye pūrvaṃ, te pūrvarūpam| ye saha, te rūpam| ye paścātte upadravāḥ| te cobhaye'pi lakṣaṇapadena saṅgṛhītāḥ| upaśayaḥ vyādhisātmyam| āptirantaraṅgo hetuḥ| iti rogalakṣaṇam|

Let's grow together!

I humbly request your help to keep doing what I do best: provide the world with unbiased sources, definitions and images. Your donation direclty influences the quality and quantity of knowledge, wisdom and spiritual insight the world is exposed to.

Let's make the world a better place together!

Like what you read? Help to become even better: