Brihat-samhita [sanskrit]

26,560 words

The Sanskrit text of the Brihat-samhita from the 6th-century authored by Varaha Mihira in present-day Ujjain, India. It primarily deals with astrology and astronomy but is presented as an encyclopedia of knowledge.

Chapter 12 - agastyacārādhyāyaḥ [agastyacāra-adhyāya]

[English text for this chapter is available]

samudro'ntaḥ śailairmakaranakharotkhātaśikharaiḥ kṛtastoyocchittyā sapadi sutarāṃ yena ruciraḥ |
patanmuktāmiśraiḥ pravaramaṇiratnāmbunivahaiḥ surānpratyādeṣṭuṃ mitamukuṭaratnāniva purā || 1 ||
[sita]
[Analyze grammar]

yena cāmbuharaṇe'pi vidrumairbhūdharaiḥ samaṇiratnavidrumaiḥ |
nirgataistaduragaiśca rājitaḥ sāgaro'dhikataraṃ virājitaḥ || 2 ||
[Analyze grammar]

prasphurattimijalebhajihmagaḥ kṣiptaratnanikaro mahodadhiḥ |
āpadāṃ padagato'pi yāpito yena pītasalilo'maraśriyam || 3 ||
[Analyze grammar]

pracalattimiśuktijaśaṅkhacitaḥ salile'pahṛte'pi patiḥ saritām |
sataraṅgasitotpalahaṃsabhṛtaḥ sarasaḥ śaradīva vibharti rucim || 4 ||
[rucam]
[Analyze grammar]

timisitāmbudharaṃ maṇitārakaṃ sphaṭikacandramanambuśaraddyutiḥ |
phaṇiphaṇopalaraśmiśikhigrahaṃ kuṭilageśaviyacca cakāra yaḥ || 5 ||
[Analyze grammar]

dinakararathamārgavicchittaye'bhyudyataṃ yaccalacchṛṅgamudbhrāntavidyādharāṃsāvasaktapriyāvyagradattāṅkadehāvalambāmbarātyucchritoddhūyamānadhvajaiḥ śobhitam |
karikaṭamadamiśraraktāvalehānuvāsānusāridvirephāvalīnottamāṅgaiḥ kṛtānbāṇapuṣpairivottaṃsakāndhārayadbhirmṛgendraiḥ sanāthīkṛtāntardarīnirjharam || gaganatalamivollikhantaṃ pravṛddhairgajākṛṣṭaphulladrumatrāsavibhrāntamattadvirephāvalīhṛṣṭamandrasvanaiḥ śailakūṭaistarakṣarkṣaśārdūlaśākhāmṛgādhyāsitaiḥ |
rahasi madanasaktayā revayā kāntayevopagūḍhaṃ surādhyāsitodyānamambhośanānnamūlānilāhāraviprānvitaṃ vindhyamastambhayad yaśca tasyodayaḥ śrūyatām || 6 ||
[abhy | gīta]
[Analyze grammar]

udaye ca muneragastyanāmnaḥ kusamāyogamalapradūṣitāni |
hṛdayāni satāmiva svabhāvātpunarambūni bhavanti nirmalāni || 7 ||
[Analyze grammar]

pārśvadvayādhiṣṭhitacakravākāmāpuṣṇatī sasvanahaṃsapaṅktim |
tāmbūlaraktotkaṣitāgradantī vibhāti yoṣeva śaratsahāsā || 8 ||
[sarit]
[Analyze grammar]

indīvarāsannasitotpalānvitā śaradbhramatṣaṭpadapaṅktibhūṣitā |
sabhrūlatākṣepakaṭākṣavīkṣaṇā vidagdhayoṣeva vibhāti sasmarā || 9 ||
[sarit]
[Analyze grammar]

indoḥ payodavigamopahitāṃ vibhūtiṃ draṣṭuṃ taraṅgavalayā kumudaṃ niśāsu |
unmīlayatyalinilīnadalaṃ supakṣma vāpī vilocanamivāsitatārakāntam || 10 ||
[Analyze grammar]

nānāvicitrāmbujahaṃsakokakāraṇḍavāpūrṇataḍāgahastā |
ratnaiḥ prabhūtaiḥ kusumaiḥ phalaiśca bhūryacchatīvārghamagastyanāmne || 11 ||
[Analyze grammar]

salilamamarapājñayojjhitaṃ yaddhanapariveṣṭitamūrtibhirbhujaṅgaiḥ |
phaṇijanitaviṣāgnisampraduṣṭaṃ bhavati śivaṃ tadagastyadarśanena || 12 ||
[Analyze grammar]

smaraṇādapi pāpamapākurute kimuta stutibhirvaruṇāṅgaruhaḥ |
munibhiḥ kathito'sya yathārghavidhiḥ kathayāmi tathaiva narendrahitam || 13 ||
[Analyze grammar]

saṃkhyāvidhānātpratideśamasya vijñāya sandarśanamādiśejjñaḥ |
taccojjayinyāmagatasya kanyāṃ bhāgaiḥ svarākhyaiḥ sphuṭabhāskarasya || 14 ||
[ujjayanyām]
[Analyze grammar]

īṣatprabhinne'ruṇaraśmijālairnaiśe'ndhakāre diśi dakṣiṇasyām |
sāṃvatsarāveditadigvibhāge bhūpo'rghamurvyāṃ prayataḥ prayacchet || 15 ||
[Analyze grammar]

kālodbhavaiḥ surabhibhiḥ kusumaiḥ phalaiśca ratnaiśca sāgarabhavaiḥ kanakāmbaraiśca |
dhenvā vṛṣeṇa paramānnayutaiśca bhakṣyairdadhyakṣataiḥ surabhidhūpavilepanaiśca || 16 ||
[Analyze grammar]

narapatirimamarghaṃ śraddadhāno dadhānaḥ pravigatagadadoṣo nirjitārātipakṣaḥ |
bhavati yadi ca dadyātsapta varṣāṇi samyagjalanidhi raśanāyāḥ svāmitāṃ yāti bhūmeḥ || 17 ||
[rasanāyāḥ]
[Analyze grammar]

dvijo yathālābhamupāhṛtārghaḥ prāpnoti vedānpramadāśca putrān |
vaiśyaśca gāṃ bhūri ghanaṃ ca śūdro rogakṣayaṃ dharmaphalaṃ ca sarve || 18 ||
[Analyze grammar]

rogān karoti paruṣaḥ kapilastvavṛṣṭiṃ dhūmro gavāmaśubhakṛtsphuraṇo bhayāya |
māñjiṣṭharāgasadṛśaḥ kṣudhamāhavāṃśca kuryādaṇuśca purarodhamagastyanāmā || 19 ||
[Analyze grammar]

śātakumbhasadṛśaḥ sphaṭikābhastarpayanniva mahīṃ kiraṇāgraiḥ |
dṛśyate yadi tadā pracurānnā bhūrbhavatyabhayarogajanāḍhyā || 20 ||
[kiraṇaughaiḥ | tataḥ]
[Analyze grammar]

ulkayā vinihataḥ śikhinā vā kṣudbhayaṃ marakameva vidhatte |
dṛśyate sa kila hastagate'rke rohiṇīmupagate'stamupaiti || 21 ||
[dhatte]
[Analyze grammar]

Other editions:

Also see the following editions of the Sanskrit text or (alternative) English translations of the agastyacārādhyāyaḥ [agastyacāra-adhyāya]

Cover of edition (2001)

Brihata Samhita (Sanskrit Text with Hindi Translation)
by Pandit Achyutananda Jha (2001)

Title: बृहत्संहिता (संस्कृत एवम् हिन्दी अनुवाद); Author: वराह मिहिर (Varaha Mihir); Publisher: Chaukhambha Vidya Bhawan

Buy now!
Cover of edition (2016)

Brhatsamhita with the Commentary of Bhattotpala
by Krishna Chandra Dwivedi (2016)

Publisher: Sampurnanand Sanskrit University; 1229 pages;

Buy now!
Cover of edition (2012)

Brihat Samhita with the Commentary of Utpalapatimala of Yogisvara
by K. V. Sharma (2012)

Publisher: Rashtriya Sanskrit Sansthan, Janakpuri; 754 pages; ISBN-10; 8186111360; ISBN-13: 9788186111369

Buy now!
Cover of edition (2002)

Brihat Samhita (Hindi Translation)
by K. V. Sharma (2002)

Publisher: Sampurnanand Sanskrit University; 2359 pages; ISBN-13: 9789387890008.

Buy now!
Cover of edition (2022)

Brhat Samhita (English translation)
by N. Chidambaram Iyer (2022)

Publisher: Parimal Publication Pvt. Ltd.; 801 pages; Edited by Dr. Shrikrishna Jugnu; ISBN-10: 8171104215; ISBN-13: 9788171104215.

Buy now!
Cover of edition (2010)

Brhat Samhita (English with notes)
by M. Ramakrishna Bhat (2010)

Publisher: Motilal Banarsidas Publishers Pvt. Ltd.; 1155 pages; ISBN-10: 8120810600; ISBN-13: 9788120810600.

Buy now!
Cover of edition (2020)

Brhat Samhita (Telugu translation)
by Sishtla Umamaheswara Sharma (2020)

Publisher: Mohan Publications, Andhra Pradesh; 846 pages.

Buy now!
Cover of Gujarati edition

Brhat Samhita (Gujarati translation)
by - (2000)

Publisher: Shree Harihar Pustakalay, Surat; Author: Shri Varahamihira Acharya (શ્રી વરાહમિહીરાચાર્ય); 432 pages.

Buy now!
Cover of edition (2021)

Brhat Samhita (Kannada translation)
by Sripada Raghunatha Kulkarni (2021)

Publisher: Srinidhi Publications, Bangalore; 668 pages with illustrations.

Buy now!
Let's grow together!

I humbly request your help to keep doing what I do best: provide the world with unbiased sources, definitions and images. Your donation direclty influences the quality and quantity of knowledge, wisdom and spiritual insight the world is exposed to.

Let's make the world a better place together!

Like what you read? Help to become even better: