Volume 7 (1883)

41
Beginning. नमेागणेशाय । नन्दनेार्वदनारविन्दमुपास्मह यत्र नितान्तमेव ।
स्फुरच्छ्रुतौनां परमं रहस्यं स्मितश्रियानन्दमयं विभाति ॥ १ ॥
अमृताधिकमाधुरौधुरौणाधरनिर्य्यी सगुणोर्ज्जितेन वेणोः ।
रणितेन जगन्ति रञ्जयन्तं भगवन्तं घनकान्तिमन्तमोडे ॥ २ ॥
श्रीमज्ञदेवस्य गुणैकसिन्धोर्महीमहेन्द्रस्ययथानिदेशं ।
यत्नात् प्रयेागात्तमरत्नमाला वितन्यते श्रीपुरुषात्तमेन ॥ ३ ॥
महतामपि हृद्विभावनौयैर्महनीयैर्गुणदृद्धिमत्प्रयेोगैः ।
रचितां पुरुषोत्तमेन बालाः प्रतिभायै परिधत्त मालां ॥ ४ ॥
दर्भादराङ्कुरधियः सुधियः प्रसाद्य विज्ञापये यदहमत्र मनोनिषन्त ।
एतेषु मद्वचनकैरवकेारकेषु युष्मत्प्रसादशरदिन्दुरुचः स्फुरन्तु ॥ ५ ॥
च्यकारादिक्षकारान्ता वर्णमालानुवर्त्तते ।
खरादिसंज्ञाविधानार्थं । उक्तः क्षेोवर्णमालायां मन्त्रस्योपचिकीर्षया
कादिसंयेागसङ्केतविषयं कैश्विदाहृतं ॥
अथ संज्ञाविधानानुपयुक्तोऽपि चवर्णः पाणिनौयवर्णक्रमव्यवच्छेदार्थः ॥
तस्यामकारादौकारं यावत वर्णाः खरा अचः खरसंज्ञका अच्संज्ञकाश्च भवन्ति । संज्ञा-
संज्ञिनोरभेदाद्वणी इति प्रथमा । एवमग्रेऽपि खराचसंज्ञाप्रयोजनं नामिनः खरेटाद्यची-
त्यादौ ।
[nameाgaṇeśāya | nandaneाrvadanāravindamupāsmaha yatra nitāntameva |
sphuracchrutaunāṃ paramaṃ rahasyaṃ smitaśriyānandamayaṃ vibhāti || 1 ||
amṛtādhikamādhuraudhurauṇādharaniryyī saguṇorjjitena veṇoḥ |
raṇitena jaganti rañjayantaṃ bhagavantaṃ ghanakāntimantamoḍe || 2 ||
śrīmajñadevasya guṇaikasindhormahīmahendrasyayathānideśaṃ |
yatnāt prayeाgāttamaratnamālā vitanyate śrīpuruṣāttamena || 3 ||
mahatāmapi hṛdvibhāvanauyairmahanīyairguṇadṛddhimatprayeोgaiḥ |
racitāṃ puruṣottamena bālāḥ pratibhāyai paridhatta mālāṃ || 4 ||
darbhādarāṅkuradhiyaḥ sudhiyaḥ prasādya vijñāpaye yadahamatra manoniṣanta |
eteṣu madvacanakairavakeाrakeṣu yuṣmatprasādaśaradindurucaḥ sphurantu || 5 ||
cyakārādikṣakārāntā varṇamālānuvarttate |
kharādisaṃjñāvidhānārthaṃ | uktaḥ kṣeोvarṇamālāyāṃ mantrasyopacikīrṣayā
kādisaṃyeाgasaṅketaviṣayaṃ kaiśvidāhṛtaṃ ||
atha saṃjñāvidhānānupayukto'pi cavarṇaḥ pāṇinauyavarṇakramavyavacchedārthaḥ ||
tasyāmakārādaukāraṃ yāvata varṇāḥ kharā acaḥ kharasaṃjñakā acsaṃjñakāśca bhavanti | saṃjñā-
saṃjñinorabhedādvaṇī iti prathamā | evamagre'pi kharācasaṃjñāprayojanaṃ nāminaḥ khareṭādyacī-
tyādau |
] End.
इति पौधातुनिर्देशे सिद्ध्यति दुहियुज्यजि ।
जुहोतिः स्तौतिः चाप्नोतिः प्रीणातिरिति सिद्ध्यति ।
घात्वनुकारत्वादुवादेशे मुविरिति अतएव न ब्रुवेोवच । सानुबन्धसामर्थ्यात् शितितना
यद्धातुकार्य्यं तत् सिध्यतीति सिद्धं । सन्प्रभावः पौनरुक्तं विभक्तीनाञ्च लेापनं । व्याख्येय
व्याख्ययेारैक्यं सुखबोधकते कृतमिति ।
[iti paudhātunirdeśe siddhyati duhiyujyaji |
juhotiḥ stautiḥ cāpnotiḥ prīṇātiriti siddhyati |
ghātvanukāratvāduvādeśe muviriti ataeva na bruveोvaca | sānubandhasāmarthyāt śititanā
yaddhātukāryyaṃ tat sidhyatīti siddhaṃ | sanprabhāvaḥ paunaruktaṃ vibhaktīnāñca leाpanaṃ | vyākhyeya
vyākhyayeाraikyaṃ sukhabodhakate kṛtamiti |
] Colophon.
इति द्विजकुलकमलप्रकाशक महामहोपाध्यायश्रीविद्यावागीशभट्टाचा-
र्य्यीपरनामश्रपरुष त्तमशर्मनिर्भितायां प्रयोगरत्नमालायां कृत्प्रकरणं षष्ठोविन्यासः सम्पू-
णाऽयं ग्रन्थः ।
[iti dvijakulakamalaprakāśaka mahāmahopādhyāyaśrīvidyāvāgīśabhaṭṭācā-
ryyīparanāmaśraparuṣa ttamaśarmanirbhitāyāṃ prayogaratnamālāyāṃ kṛtprakaraṇaṃ ṣaṣṭhovinyāsaḥ sampū-
ṇā'yaṃ granthaḥ |
] No. 2274. वर्षभास्करः । [varṣabhāskaraḥ | ] Place of deposit, Goülpárá. MS: seen by
H. C. Clarke, Esq., Extra Asst. Commissioner, Goálpárá.
Varsha-bháskara. A dissertation on time meet for religious
observances, giving in detail definitions of years, days and their divisions
6