Influence of Nyaya-Vaisesika on Ayurveda

by Sindhu K. K. | 2011 | 38,473 words

This study researches the influence of Nyaya and Vaisheshika on Ayurveda.—The Nyaya system of Indian philosophy is closely linked with Vaisheshika, forming a logical and realistic philosophy essential for understanding various branches of Indian science, including Ayurveda (the ancient Indian science of life). The text explores the historical devel...

Warning! Page nr. 86 has not been proofread. Click the page link to verify the generated OCR text with the original PDF.

NOTES 1_C.S Su , XI-17 dvividhameva khalu sarvam saccasaccah tasya caturvidha pariksa - asopadesah, pratyaksam anumanam yuktisreti || ' , 2 Caraka Samhita Sutrasthana XI - 18,19 3 Ibid., XI, 20. - 4 sannikarsamiti sambandhat, ca sambandhah - samyogah, samavayah, samyuktasamavayah, samyuktasamavetasamavayah, samavetasamavayah, visesanavisesyabhavalaksano bhoddhavyah | 5 Caraka Samhita Sutrasthana XI, 20. 6 The definition of pratyaksa given in Caraka Samhita Sutrasthana XI, 20 is atmendriyamanorthanau sannikarsat pravartate | vyakta tadatve ya buddhih pratyaksam sa nirucyate || the definition of pratyaksa in Nyaya Sutra is as follows:- indriyarthasamnikarsotpannam jnanamavyapadesyamavyabhicari vyavasayatmakam pratyaksam | 7 Caraka Samhita Sutrasthana , XI, 20. 8 Ibid, XI, 25 9 trividhena khalvanena jnanasamudayena 10 pratyaksatastu khalu rogatatvam bubhutsuh Caraka Samhita Vimanasthana IV, 7. ... ... pratyaksam, anumanam ca ; trividha ca sahopadesena | Caraka Samhita Vimanasthana , IV, 5. iti pratyaksato'numanadupadesatasca pariksanamuktam || 11 trividham khalu rogavisesavijnanam bhavati ; tadyatha aptopadesah, pratyaksam, anumanam ceti | Caraka Samhita Vimanasthana , IV,3 12 tasyopalabdhirnidanapurvarupalingopasayasampraptitah | Caraka Samhita Nidanasthana , I, 6. 13C.S Ni , I, 27-32. 14 Nyaya Sutra , I. 1. 5. " 15 Caraka Samhita Vimanasthana , VIII. 3. 16 Ibid, VIII. 4. 17 History of Indian Logic , p. 26-28 251

Warning! Page nr. 87 has not been proofread. Click the page link to verify the generated OCR text with the original PDF.

18 vadam ca nirnayaphalapraptireva ... vidhuratmabhirabheda | Nyaya Mafijari , p.594. 19 sambhasavidhimata urdhvam vyakhyasyamah bhisak bhisaja saha ... kusalah | Caraka Samhita Vimanasthana , VIII, 15 20 dvividha tu khalu tadvidyasambhasa bhavati sandhayasambhasa vigrhyasambhasa ca || Ibid, 16. - 21 tatrajnanavijnanavacanaprativacanasaktisampannenakopanenanu .. . ityanulomasambhasavidhih || Ibid, 17 22 tatra trividhah parah sampadyate - pravarah pratyavarah samo ca, gunaviniksepatah natveva katsnyena || Ibid, 19 23 Ibid, VIII, 23. 24 pratyavarena tu saha ........ 25 sa ca dvividhah samgrahena paramavaramabhibhavecchighram || Ibid, 21 - 26 pratijna nama sadhyavacanam ; yatha jalpah vitanda ca | Ibid, 28. - nityah purusa iti | | Ibid, 30. 27 sthapana nama tasya eva pratijnaya hetudrstantopanayanigamaneh sthapana || Ibid, 31. 28 It is easy to see that Caraka Samhita admitted in a syllogism all the five proportions that are admitted in the Nyaya Sutra. 29 atha pratisthapana nama ya tasya eva pratijnaya viparitarthasthapana | Ibid, 32. 30 heturnamopalabdhikaranam ; tat pratyaksam anumanam, aitihyam, aupamyamiti | Ibid, 33. } 31 udaharanasadharmyat sadhyasadhanam hetuh tatha vaidharmyat | Nyaya Sutra , I.1.34,35 32 hetuscavinabhavalimgavacanam yadyapi tadapiha limgapragrahakani pratyaksadipramananyeva , yathokta hetumulatvena hetusabdena boddhavyam | C. K. 33 uttaram nama sadharmyapadiste etat saviparyayamuttaram || Caraka Samhita Vimanasthana , VIII.36. 34 sadharmyavaidharmyabhyam pratyavasthanam jatih || Nyaya Sutra I.2.18. 35 siddhanto nama sa ya: ...... iti caturvidhah siddhantah || Ibid, VIII. 37. 36 All these sidhantas are occur under the name in the Nyaya Sutra. Nyaya Sutra I.1.28-31. 37 sabdo nama varnasamamnayah sa caturvidhah anrtasceti || Caraka Samhita, VIII. 38. ... 38 The first two divisions, drstartha and adrstartha occur in the Nyaya Sutra, sadvividho drstadrstarthatvat | Nyaya Sutra I.1.8. 39 Prayojana which means pleasure and pain, is referred to in the Nyaya Sutra, I.1.1, though it is now here critically examined. 252

Warning! Page nr. 88 has not been proofread. Click the page link to verify the generated OCR text with the original PDF.

atha prayojanam - yena prayuktah pravartate tat prayojanam | | Nyaya Bhasya p.6. sukhaprapti duhkhahani || N.V. 40 anaikantikah savyabhicarah | | Nyaya Sutra 1.2.5. nityah sabdo'sparsat ....| | Nyaya Bhasya p.73. | 41 Cakrapani says that Caraka does not think that arthaprapti is a separate pramana; it is a case of inference, and hence is not included in the list of pramanas. 42 athanuyojyam - anuyojyam nama yadvakyam vakyadosayuktam tat | Caraka Samhita Vimanasthana VIII. 50. ananuyojyam namato viparyayena ; yatha - ayamasadhya || Ibid, 51. anuyoge nama sa yat tadvidyanam tadvidyaireva sardham tantre tantraikarese va prasnakadeso va jnanavijnanavacanaprativacanaparaksarthamadisyate | yatha - ' nityah purusah iti pratijnate yat parah 'ko hetuh ' ityaha, so'nuyogah || Ibid, 52. pratyanuyogo namanuyogo namanuyogasyanuyogah ; yatha - asyanuyogasya punah ko heturiti || Ibid, 53. 43 vakyadoso nama yatha khalvasminnarthe nyunam adhikam, aparthakam, viruddham cetih iti vakyadosah || Ibid, 54. 44 Ibid, VIII. 54. 45 Ibid, VIII.55. , 46 chalam nama parisathamarthabhasamanarthakam vagvastumannameva ... etat samanyacchalam || Ibid, 56. 47 Ibid. 48 Chala is treated in the Nyaya Sutra exactly on the same lines as here. " vacana vidhato'rthavikalpopatyachalam "This is divided into three classes, vak chala, samanya chala and upacara chala. 49 Nyaya Sutra I.2.4 aheturnama prakaranasamah samsayasamah, varnyasamasceti | Caraka Samhita Vimanasthana VIII. 57. ' 50 atitakalam nama yat purvam vacyam tat pascat ucyate | Caraka Samhita Vi.VIII.58. 51 upalambho nama hetodosavacanam tatha purvamahetadosam hetvabhasa vyakhyatah | Ibid. 59. , 253

Warning! Page nr. 89 has not been proofread. Click the page link to verify the generated OCR text with the original PDF.

52 This corresponds to Matanunja of the Nyaya Sutra 66 " pratisedham sadosamabhyupetya pratisedhavipratisedhe samano dosa prasango matanujna | " Nyaya Sutra 53 avisesokta hetau pratisiddhe visesa micchate hetvantaram iti nyaya sutram, We hear of a het-antara that seems to be different from this. 54 This is also mentioned in the Nyaya Sutra (prakrtarthadapratisambandharthantaram ) Nyaya Sutra , V. 2.7 55 pratijnahani pratijnantaram ... siddhanto hotvabhasasca nigrahasthanani | Nyaya Sutra , V.2.1. taccatrirabhihitasya ...... ca nigrahasthanam | Caraka Samhita Vimanasthana , VIII.65. 56_H.I.L , p.25,26. 57 samanyam ca visesam ca gunan dravyani karma ca | samavayam ca tajjnatva tantroktam vidhimastitam | Caraka Samhita Sutrasthana , I.28,29. 58 Caraka Samhita Sutrasthana , I.44. 59 Ibid., I.45 60 Ibid., I.28 61 sarvadha sarvasmin kale nityage cavasthike ca | Cakrapani 62 bhavanti sattamanubhavantiti bhavah dravyagunakarmanityarthah na tu bhavantyutpadyanta iti | Cakrapani ' 63 tasmad vrddhikaranalaksanatvena samanyam vrddhikaranamityuktam | Cakrapani 64 etacca vrddhikaranam samanyasya na laksanam, kim tarddhayurvedopayogina dharmena nirdesah laksanam tu " samanyamekatvaram " iti karisyati | Cakrapani 65 ye tu samanameva samanyamiti krtva dravyadyeva samanyasabdenabhidadati tesam mate syadityasambandharthatvam prakaranasya syat | Cakrapani , 66 iha ca samanyasya vrddhikaranatvamityucyate, na tu samanyameva vrddhikaranamityucyate, tenasamanadapi ghrtan medhaya vahnesca vrddhih prabhavadevopapanna | Cakrapani 67 visisyate vyavartata iti visesah Cakrapani 68 pravrttih pravartanam sarirenabhisambandhah iti yavat | evambhuta pravrttih dhatusamanyavisesayorvrddhihase karanamityarthah | Cakrapani 69 tena kevalasamanopayogaddhatuvrddhaya dhatuvaisamyam, kevalavisesopayogacca dhatuksayaddhatuvaisamya ; 254

Warning! Page nr. 90 has not been proofread. Click the page link to verify the generated OCR text with the original PDF.

yugapat samana visistadravyopayogat pravrttirdhatusamyarupa bhavati | Cakrapani 70 ekatvavrddhikaram samanyam yanadekasu bhinnadesakalasu gavadivyaktisu 'ayam gaurayam gauh ' ityadiprakara ekakara buddhistat samanyam | Cakrapani 71 prthaktvakrt vyavrtabuddhikrt | Cakrapani 72 tulyarthata ekasamanyaruparthanuyogita viparyaya iti atulyarthata | Cakrapani , 73 samanyam visesa iti buddhayapeksam | Vaisesika Sutra 1.2.3 74 samanyavisesapeksam dravyagunakarmasu | Ibid.1.8.6 75 svavisayasarvagatamabhinnatmakamanekavrtti ekadvivahrsvatmasvarupanugamapratyayakari svarupabhedenadharesu prabandhena vartamanamanuvrttipratyayakaranam | Prasthanapada Bhasya 76 etani tu dravyatadini prabhutavipayatvat pradhanyena samanyani svasrayavisesakatvad bhaktya visesakhyani | Ibid 77 samanyam dvividham proktam parancaparameva ca | dravyadivikavrnistu satta paratayocyate || parabhinna tu ya jani saivaparatayocyate | dravyatvadikajanistu paraparatayocyate | Ibid. 78 paratvam adhikadesavrttitvam, aparatvam alpadesavrttitvam | S.M. 79 nityatve satyanekasamavetasvam | SM 80 samananam bhavah ( jatih ), svatovyavartakatvam visesatvam | Pratibimba Commentary 81 ya samanam buddhi prasute bhinnesvadhikaranesu yaya bahunitaretarato na vyavarttante yo'rtho'nekatra pratyayanuvrttinimittam tat samanyam | yacca kesancidabhedam karotiti tat samanyaviseso jatiriti | Nyaya Bhasya 82 yatrasritah karmagunah karanam samavayi yat | Caraka Samhita Sutrasthana , 1.51 83 Vaisesika Sutra 84 prthivyaptejovayvakasakaladigatmamanamsi nava dravyani | Tarka Samgraha 85 Caraka Samhita Sutrasthana , I.48. 86 samavayi tu niscestah karanam gunah | Caraka Samhita Sutrasthana , I.51. 255

Warning! Page nr. 91 has not been proofread. Click the page link to verify the generated OCR text with the original PDF.

87 anena trividha api vaisesikah samanya atmagunascoddistah | Cakrapani 88 tatrarthah sabdasparsaruparasagandhah, eteca vaisesikah, yatah akasasyaiva sabdah pradhanyena 89 vayoreva sparsah pradhanyena, evamagnyadisu rupadayah Cakrapani ete ca samanya gunah prthivyadinam sadharanatvat | Cakrapani 90 ete ca samanya gunah api napyupayuktatvattatha buddhi pradhanyaccatrante proktah | Cakrapani 91 Caraka Samhita Sutrasthana , I.82 92 samyoge ca vibhage ca yugapat karanam | Cakrapani 93 ekadravyamagunam samyogavibhagesvanapesakaranamiti karmalaksanam | Vaisesika Sutra I.1.17 ekadravyatvam ksanikatvam pratiniyata jatiryogitvam | Prasthanapada Bhasya ... 94 samavayo'prthagbhavo bhumyadinam gunairmatah | Caraka Samhita Sutrasthana , I.51 95 aprthakabhavah ayutasiddhih sahaivavasthanamiti .... 96 tenadharanamadheyaiyo'prthagbhavah sa samavayah | CK. 97 ayutasiddhanamadharyadharabhutanam yah sambandhah | Prasthanapada Bhasya 98 sarvam dravyam panjabhautakimasminnarthe | Caraka Samhita Sutrasthana , 26. 99 pako nasti vina viryat Cakrapani srestatamam smrtam | Susruta Samhita Sutrasthana 100 ..... taccetanavadecanam ca | Caraka Samhita Sutrasthana 26.10 101 Dravya Guna Vijiiana , p.19 102 Ibid, p.22-28. 103 Ibid., p.28-32 104 Ibid. 105 Susruta Samhita Sarirasthana , 1 ' 106 Caraka Sarnhita Sarirasthana , I.16 107 cetanasasta ityatra cetanasabdena ... | Cakrapani 108 puri sarire sete iti purusah | Cakrapani 109 110 na cetana dhaturupah purusacikitsayamabhipreta ayanca purusasabdo gavadavapi saddhatu samudaye 256 cikitsavisayastu saddhatuka eva purusah | Cakrapani ... gavadau purusasabdah | Cakrapani

Warning! Page nr. 92 has not been proofread. Click the page link to verify the generated OCR text with the original PDF.

111 laksanam manaso jnanasyabhavo bhava eva ca | iti hyatmendriyarthanam sannikarse na vartate | Caraka Sarnhita Sarirasthana , I. 18 112 yugapajjnananutpattirmanaso lingam | Nyaya Sutra , 1.1.16 atmendriyartha sannikarsajnanasya bhavo'bhavasca manaso limgam | Vaisesika Sutra , III. 2.1 113 C.C.Sa., I.20-21. 114 Vaisesika Sutra , V.2.16 115 Caraka Sarnhita Sarirasthana , I.8. 116 Vaisesika Sutra , V.2.18 117 Caraka Sarnhita Sarirasthana , I.142. 118 Caraka Sarnhita Sarirasthana , I.116-117. 257

Let's grow together!

I humbly request your help to keep doing what I do best: provide the world with unbiased sources, definitions and images. Your donation direclty influences the quality and quantity of knowledge, wisdom and spiritual insight the world is exposed to.

Let's make the world a better place together!

Like what you read? Help to become even better: