Devala-smriti (critical study)

by Mukund Lalji Wadekar | 1982 | 67,394 words

This essay represents an English study of the Devala-smriti—an ancient text attributed to sage Devala classified as belonging to the Dharma-Shastra branch of Indian literature which encompasses jurisprudence and religious law. This study deals with the reconstructed text of the Devalasmriti based on surviving references, emphasizing Devala’s unique...

Warning! Page nr. 43 has not been proofread. Click the page link to verify the generated OCR text with the original PDF.

1. 2. REFERENCES Ayam tu paramo dharmo yodyogenatmadarsanam / Yajnavalkya-smrti (1.8b). Japayajnaprasiddhyartham vidyam cadhyatmikim japet / Yajnavalkya-smrti (I.106b). 3. Athatah purusanihsreyas artham dharmajijnasa / Vasishtha Dharmasutra (1.1). 4. Sreyobhyudayasadhano dharmah / Budha Dharmasutra (I). 5. Artha eva pradhana iti kautilyah 6. Arthamulau hi dharmakamaviti // Arthashastra (1/7/10-11). Dharmarthavucyate sreyah kamarthau dharma eva ca Artha eveha va sreyastrivarga iti tu sthitih // Manusmriti (2/224). 876 7. 8. Dharmarthakaman sve kale yathasakti na hapayet / Yajnavalkya-smrti (I/115b). Na purvahna-madhyandinaparahnanaphalan kuryat / Yathasaktidharmarthakame bhyastesu ca dharmottarah syat // Gautama Dharmasutra (1/9/46). Urdhvabahurviraumyesa na ca kascicchrunoti me / dharmadarthasca kamasca sa kimartham na sevyate // Mbh. (Mahabharata Svargarohana-parva 5/63) (Critical edition 18/5/49).

Warning! Page nr. 44 has not been proofread. Click the page link to verify the generated OCR text with the original PDF.

i 877 9. Dvividho hi vedokto dharmah / Pravrttilaksano nivrttilaksanasca anasca / Jagatah sthitikarnam, Praninan saksadabhyudayanihsreyas ahetuh// Sankarabhasya on Bhagavadgita (Intro.)p.l 10. CI.n.4 above. 11. CI. n.2 above. 12. Atha trividhaduhkhatyantanivrttiratyan-tapurus arthah / Sankhyasutra (1.1). 13. I. Purusartha eva hetuh Sankhyakarika 31; (II) Krts nam purus asyar I) .63; tham Sankhyakarika 36; (III) Saiva ca purusartham prati Sankhyakarika 63; - (IV) Purusarthahetukamidam WOND Sankhyakarika 42; (v) Purus arthajnanaBhogapavargamidam Sankhyakarika 69. Vacaspati Misra explains 14. 15. 16. laksanah purus arthah / Prakas akriyasthitisilam bhutendriyatmakam bhogapavargartham drsyam // Yogasutra (11/18). Pancavims atitattvajnah yatra tatrasrame vaset / jati mundi sikhi vapi mucyate natra samsayah // 1 Gaudapada's com. on Sankhyakarika 1, p.35. Prasankhyane 'pyakusidasya sarvatha vivekakhyardharmameghah samadhih / - - Yogasutra (IV/29).

Warning! Page nr. 45 has not been proofread. Click the page link to verify the generated OCR text with the original PDF.

17. 378 Vyasa on Yogasutra I/15 -doII/2 . . . . . . pras ankhyanabaladabhogatmika..... ..pras ankhyanagnina dagdhabijakalpanapras avadharminah karisyatiti/ Suddhatmatattvavijnanam sankhyamityabhidhiyate / Quoted by Dr. Cakravarti punimbihariOrigin & Development of the Sankhya System of Thought, p.1 1 18. Tatkaranam sankhyayogadhigamyam - Shvetashvatara Upanishad Shvetashvatara Upanishad 6/13. - 19. .....Vaidikameva tatra jnanam dhyanam ca sankhyayoga sabdabhyamabhilapyate / Brahmasutra Shankarabhashya (2/1/3). 20. Sankhya samyagbuddhirvaidiki taya vartanta iti sankhyah // Bhamati on Brahma-sutra 2/1/3. 21. Esa te'bhihita sankhye buddhiryoge tvimam srnu Bhagavadgita 2/39a. Sankhyayogau prthagbalah pravadanti na panditah / Bhagavadgita 5/4a. Yatsankhyaih prapyate sthanam tadyogairapi gamyate / ekam sankhyam ca yogam ca yah pasyati sa pasyati / Bhagavadgita 5/5. Anye sankhyena yogena karmayogena capare / Bhagavadgita 13/24b. Sankhye krtante proktani siddhaye sarvakarmanam // Bhagavadgita 18/13b.

Warning! Page nr. 46 has not been proofread. Click the page link to verify the generated OCR text with the original PDF.

873 22. 23. 24. na Jnayogena sankhyanam karmayogena yoginam / - Bhagavadgita 3/3b. Cf.n.21 above for Bhagavadgita 5/5. Six systems of Indian Philosophy, pp.224-229. Dr.Sovani V.V. - A Critical Study of Sankhya System, p.9. 25. Ibid. na 26. 27. 28. Fradhastitvamekatvamarthavatvamat hanyata / pararthyam ca tathanaikyam viyogo yoga eva ca // dasa // Sesavrttirakartrtvam maulikyarthah smrta dasa • Sankhyatattvakaumudi (on Sam.Ka. 72, p.505), & Sarvopakarini (com. Tattvasamasa, Sankhyasangraha), p.100 Maulikyasankhya hyatmanamatmanam prati prthak prthak pradhanam vadanti/ Uttare tu sankhyah sarvatmasvapyekam nityam pradhanamiti pratipannah // Com.on Saddarsanas amuccaya Ka.36, p.145. Pratipurusamanyat pradhanam sariradyartham karoti / Tesam ca mahatmyasarirapradhanam yada pravartate, tadetaranyapi, tannivrttau ca tesamapi nivrttiriti paurikah sankhyacaryo manyate / 29. Yuktidipika, p.141. Anekam vyaktam, ekamavyaktam, tatha pumanapyekah / Com. on San .Ka.,11,p.70.

Warning! Page nr. 47 has not been proofread. Click the page link to verify the generated OCR text with the original PDF.

880 30) Matapitrjah satkausikah tatra matrto lomalohitamamsani, • pitrtah snayvasthimajjanah iti satko ganah / ↑ 1 Sankhyatattvakaumudi on Sankhyakarika 39, pp.391,392. - 31) Etat satkausikam sariram trini pitrta-strini matrtah / asthisnayumajjanah pitrtah tvammamsarudhirani matrtah'iti 1 garbhopanis acchrutau 'majjasthisnayavah sukradraktat 1 tvanmams as onitam / Iti satkausiko nama deho bhavati dehinam// - Com.Sarabodhini of Shivnarayan Shastri on Sankhyakarika (39), p.392. Lomalohitamams ani jayante maturasya yat / 1 pitussnayvasthimajjanastatah satkausikam vapuh // Sankhyakarika, Introduction (Sankhyabhumika), p.40. 32) Matapitrjam sthulam prayasa itaranna tatha / MAILE - Sankhyasutra (3/7). 33) Tatraivas itapit adhyasadastau (variant-tabhyam sahastau) kosanapare vyacaksate / Yuktidipika, p.120. 34) Cf.Tvam jnanamayo vijnanamayo'si/..... Tvam vammayastvam cinmayah / Tvamanandamayastvam brahmamayah Ganes atharvas irsam. T 35) Samanyakaranavrttih pranadya vayavah panca // Sankhyakarika 29. b)

Warning! Page nr. 48 has not been proofread. Click the page link to verify the generated OCR text with the original PDF.

36) Sarirantahsancari vayuh pranah / Sa caiko'pyupadhibhedat pranapanadi samjnam labhate / 881 Tarkasangraha, p.38. : 37) Hrdi prano gude'panah samano nabhisamsthitah / 1 Udanah kant hades as thah vyanah sarvasariragah // 38) Mm.Kane, P.V. 39) Ibid. - -(Tarkasangraha, footnote p.38, Tarkabhasa-Notes p.195, Com. of Bhavaganesa on Tattvasamasa Su.12). History of Dharmashastra ,Vol. V, Part II, pp. 1434-1435. 40) Ibid. 41) Dr. Cakravarti Punimbihari W Origin & Development of the Sankhya System of Thought - p.14. 42) Ibid, p.103. 43) Dr.Senagupta Anima The Evolution of the Sankhya School of Thought, p.143. 44) Prof.Dasgupta Surendranath A Hist. of Indian Philosophy, Vol. I, p.214. 45) Prthivi ca prthivimatra capascapomatra ca tejasca 1 tejomatra ca vayusca vayumatra cakas ascakas amatra ca t Prasna Up. (4/8). 1 46) Pancatanmatra bhutasabdenocyante Maitrayani Up. (3/2). 47) Kriyatantrani pancatha matratantrani panca ca / bhutatantrani pancati trimsad dve ca bhidah imah ;

Warning! Page nr. 49 has not been proofread. Click the page link to verify the generated OCR text with the original PDF.

: 882 Sime Ahirbudhnya Samhita (XII-23),p.109. 48) Mahabharata Anushasana-parva 14/202 (Critical edition 13/App. 5/19), Mahabharata Anushasana-parva 96 (Critical edition 13/ App. 10/482), Mahabharata Anushasana-parva 145 (Critical edition 13/App. 15/4102-4103); Mbh.Santi.47(Critical edition 12/App.6/2), Mbh. (Critical edition 12/App.26/30-50). 49) Matras parasastu kaunteya sitos nas ukhaduhkhadah / Bhagavadgita II/14a. 50) Bhumirapo'nalo vayuh kham mano buddhireva ca / Bhagavadgita (VII /4). Bhumiriti prthivitanmatramucyate, na sthula / 'Bhinna prakrtirastadheti vacanat / Tatha abadayo'pi tanmatranyevocyante - .Com. of Sankaracarya on Bhagavadgita (VII/4). 51) Khadini buddhiravyaktamahankarastat has tamah 1 bhutaprakrtiruddista vikarascaiva sodasa // Caraka (Sarira-1/62) Tatra tu prakrtirnama viddhi prakrtikovida / panca bhutanyahankaram buddhiravyaktameva ca // 1 Buddha carita (XII-18). • 52) Anvyo matra vinasinyo dasardhanam tu yah smrtah tabhih sardhamidam sarvam sambhav atyanupurvasah / ! Manu S.1/27. 53) Sthulasvarupasuks many ayarthavaty as anyamad bhutajayah // varupasuksmanvayarthavaty Yogasutra (3/43). they the

Warning! Page nr. 50 has not been proofread. Click the page link to verify the generated OCR text with the original PDF.

54) Kimesam suksasvarupam Tanmatram bhutakaranam ityevam sarvatannatranyetattrtiyam / Vyasa com. on Yogasutra 3/43. Buddherutpattiravyaktattato 'hankar as ambhavah :/ tanmatradinyahankaradekottaragunani ca // Tanmatranyavisesah Yajnavalkya-smrti 3/179. Sankhyakarika (38). 55) Tatha kvacinmahatastanmatrasargamupadisanti, kvacidahankarat / Brahmasutra Shankarabhashya 2/2/10. 883 56) Kale, M.R. A Higher Sanskrit Grammar, Appendix pp. 105-106. 57) Yogascittavrttinirodhah - Yogasutra (1/2). 58) Yogah samadhih Vyasa's com. on Yogasutra I/I. 59) Tasmin sati svasaprasvasayorgativicchedah pranayamah / - · Yogasutra 2/49. 60) Bahyabhyantarastambhavrttirdes akalas ankhyabhih paridrsto dirghasuks amah /. Yogasutra 2/50. 61) Pracchardanavidharanabhyam va pranasya / www Y,S.(1/34). : i :

Warning! Page nr. 51 has not been proofread. Click the page link to verify the generated OCR text with the original PDF.

881 62. Nirodhaschardividharanabhyam - Sankhyasutra (3/33). 63. Pranayama ivambhobhih sarasam krtapurakaih / abhyasyate'mudivasam recakakumbhakadibhih // Vishnupurana V/10/15. Purakah kumbhakascaiva recakastadanantaram / pranayamas tridha jneyah kaniyomadhyamottamah // etc. Cf. Brhadyogiyajnavalkya S. (VIII/9-10 & 19-21). : 64. Cf. note 60 above. 65. Evam mrdurevam madhya evam tivro iti sankhyaparidrstah 66. 67. Vyasa's com. on Yogasutra 2/50. Mm. Kane, P.V.- History of Dharmashastra , Vol.V, Part II, p.1439, n.2363. Svavisayas amprayoge cittasvarupanukara ivedriyanam pratyaharah / Yogasutra 2/54. 68. Anuparimanam tatkrtisruteh / Sankhyasutra 3/14. 69. Vrttirevasya vibhunascittasya sankocavikas inityacaryah / 70. Taccanuparimanam Com. of Vyasa on Yogasutra 4/10. Tarkabhasa, p.75. Tacca pratyatmaniyatatvadanantam paramanurupam nityam ca / Tarkasangraha, p.52. :

Warning! Page nr. 52 has not been proofread. Click the page link to verify the generated OCR text with the original PDF.

- 885 71. Tarkabhasa-ed. by Gajendragadakar A.B. & Karmarkar, R.D. 72. notes p.200. t Tatra prayayaikatanata dhyanam / Ragopahatirdhyanam / Yogasutra (3/2). Sankhyasutra (3/30). Dhyanam nirvisayam manah / • - Sankhyasutra (6/25). 73. Tattvamasi Chandogya Up.6/8. Tadbuddhayastadatmanastannisthast at parayanah / Bhagavadgita 5/17. Cf.Com.of Sankaracarya on Bhagavadgita 5/17 & 2/16. Tad iti sarvanama sarvam ca brahma tasya nama tad / Com. of Sankaracarya on Bhagavadgita 2/16. 74) Sthirasukhamasanam / Yogasutra (2/46), Sankhyasutra (3/34). Sthirasukhamasanamiti na niyamah / • Sankhyasutra (6/24). 75) Paryankabandhasthirapurvakayam....../ • Kumarasambhava (3/45). Paryankabandham nibidam bibheda // Kumarasambhava (3/59). P jie : 1

Warning! Page nr. 53 has not been proofread. Click the page link to verify the generated OCR text with the original PDF.

1 886 76. Bhadrasano pavistasya svastivacya dvijah subhah /Yajnavalkya-smrti (1/278b) Carmanyanaduhe rakte sthapyam bhadrasanam tatha / 77. Yajnavalkya-smrti (1/280b). Na ca padmasanad yogo na nasagraniriksanat Daksa S. (Ananda ed. VII/5) ⑆ 78. Urustho-ttanacaranah savye nyastetaram karam www Uttanam kincidunnamya mukham vistabhya carasa Yajnavalkya-smrti (3/198). 79. Brahmacaryam satyavacanam savanes udako pas pars anamardravastratadhahsayitanasaka iti tapamisi/ 80. Ho Gautama Dharmasutra (III/1/15). 1 Ahimsa satyamastyainyam savanesudakopas parsanam gurususrusa brahmacaryamadhahsayaname kavastrata 'nasaka iti tapamsi / W Baudhayana Dharmasutra (III/10/14). Vyadhistyanasamsayapramadalasyaviratibhrantidarsanalabdhabhumikatvanavasthitatvani cittaviksepaste 'ntarayah // -Yogasutra 1/30. Tatah pratibhasravanavedanadarsasvadavarta jayante / - Yogasutra 3/35. Te samadhavupasarga vyutthane siddhayah Yogasutra 3/36. 81. Tatonimadipradurbhavah kayasampattaddharmanabhighatasca // • Yogasutra (3/44). 82. Kolhatkar, K.K. Patanjala Yogasutra, p.441 on Yogasutra 3/45.

Warning! Page nr. 54 has not been proofread. Click the page link to verify the generated OCR text with the original PDF.

887 1 1 83. Vasitvam bhutabautikesu vasibhavatyavas yas canyesam / Isitvam tesam prabhavapyayavyuhanamiste / 84. Yatra kamavasayitvam satyasankalpata yatha sankalpastatha bhutaprakrtinamavasthanam / Vyasa's com. on Yogasutra 3/44. Sopakramam nirupakramam ca karma, tatsamyamadaparantajnanamaristebhyo va / 85. Yogasutra (3/21). Nihar adhumarkanalanilanam khadyotavidyuts phatikas asinam etani rupani purahsarani brahmanyabhivyaktikarani yoge // Shvetashvatara Upanishad (2/11). 86. 87. Mm. Kane, P.V. History of Dharmashastra , Vol. IV, p.181. Trividham narakasyedam dvaram nas anamatmanah / kamah krodhastatha lobhastasmadetattrayam tyajet // Bhagavadgita (16/20). 88. Vitarka himsadayah .....lobhakrodhamohapurvakah.... 89. · Yogasutra (2/34). Paradravyesvabhidhyanam manasanistacintanam / 1 Vitathabbinivesasca trividham karma manasam // Manusmriti (XII.5). Med 90. Parusyamanrtam caiva paisumyam capi sarvasah , as ambaddhapralapasca vanmayam syaccaturvidham // Manusmriti (XII.6). 1 1 1 i

Warning! Page nr. 55 has not been proofread. Click the page link to verify the generated OCR text with the original PDF.

883 91. 92. Adattanamupadanam himsa caiva-vidhanatah / paradaropaseva ca sariram trividham smrtam // Manusmriti (XII/7). SarvabhaksyabhaksanamabhojyabhojanamapeyapanagamyagamanamaH yajyayajanamas atpratigrahanam paradarabhigamanam dravya- • -paharanam pranihimsa ceti sarirani / Parusyamanrtam 1 vivadah srutivikrayasceti varcikani / Paropatapanam parabhidrohah krodho lobho moho'hankarasceti manasani / Tadetanyastadas anaireyani karmani / Harita quot. in Parashara-madhava Vol. II, Part II, pp.212-213. 93. Jnanena capavargo viparyayadisyate bandhah / " 94. Trividho bandhah - Sankhyakarika (44b) Bandho Viparyayat 95. Tattvas amasa sutra, 21. Sankhyasutra (3/24) Prakrtena ca bandhena tatha vaikarikena ca / daksinena trtiyena baddho nanyena mucyate / Com. of Gaudapada on Sankhyakarika 44. svaryanaisvaryani 96. Dharmadharmajnanajnanavairagyavairagyais varyanais varyani astabhavah purvamuktah, tatra, jnanam varjayitva anyani sapta prakrtirupani bandhahetavah / Sarabodhini on Sankhyakarika 63.

Warning! Page nr. 56 has not been proofread. Click the page link to verify the generated OCR text with the original PDF.

97. Tadatyantavimokso 'pavargah 887 Nyayasutra I/1/22. Tena duhkhena janmana atyantam vimuktirapavargah Vatsyayana's com. on Nyayasutra I/1/22. Duhkhajanmapravrttidos amithyajnananamuttarottarapaye tadanamtarapayadapavargah Nyayasutra 1/1/2. Mokso'pavargah / Sa caikavimsatiprabhedabhinnasya duhkhasya- • tyantiki nivrttih - Tarkabhasa, p. 96. .Duhkhapavargastu prameyam / Jnanena capavargo. • dang Nyayasutra I/1/9. Sankhyakarika 44. Bhogapavargartham drsyam. • • • f - Yogasutra II/18. Kaivalyartham pravrttesca / - Sankhyakarika 17. Kaivalyartham tatha pradhanasya / Sankhyakarika 21. Ubhayam kaivalyamapnoti / * Sankhyakarika 68. The fourth pada of Yogasutra is called kaivalyapada. Tadabhavat.. .taddrseh kaivalyam / - Yogasutra II/25. Tadvairagyadapi.....kaivalyam / Yogasutra III/49. }

Warning! Page nr. 57 has not been proofread. Click the page link to verify the generated OCR text with the original PDF.

Sattvapurus ayoh suddhis amye kaivalyam / Yogasutra III/49. .. Tada vivekanimmam kaivalyaprag bharam cittam / · Yogasutra IV/26. Purusarthas sunyanam....kaivalyam svarupapratistha va រ citisaktih Yogasutra IV/34. 98. Nanandabhivyakt irmuktirnirdharmakatvat // 1 Sankhyasutra (5/74). Na visesagatirniskriyasya / San.s.(5/76). 1 Samyogasca viyoganta iti na desadilabho'pi / Sankhyasutra (5/80). Nendradipadayogo'pi tadvat / 99. Duhkhatrayabhighat.... 100. 101. Sankhyasutra (5/83). Sankhyakarika l Nanandabhivyaktirmukrtirnirdharmatvat / Sankhyasutra (5/74). Tadabhave samyogabhavo' pradurbhavah sa moksah Vaisesika sutra(5/2/20). I Atah param brahmabhuto bhutatma nopalabhyate / nisrtah sarvabhave bhyascihnan yasya na vidyate // 890

Warning! Page nr. 58 has not been proofread. Click the page link to verify the generated OCR text with the original PDF.

891 Gatirbrahmavidam brahma taccaksaramalaksanam / Jnanam brahmavidam catra najnastajjnatumarhati // Caraka (Sarira I/155-156). Nivrttirapavargastatparam prasantam tadaksaram tad brahma sa moksah / Caraka (Sarira V/21). Vipapam virajah santam paramaks aramavyayam / 1 amrtam brahmanirvanam paryayaih santirucyate // Caraka (Sarira V/33). Etat tat paramam brahma nirlingam dhruvamaksaram Yanmoksa iti tattvajnah kathayanti manisinah // Buddhacarita (XII/65). 102. e.g. Cf. Punyapapaksayartham hi sankhyajnanam vidhiyate / tatksaye hyasya pasyanti brahmabhave param gatim // Mbh.Santi.275/39. (Critical edition 12/267/38).

Let's grow together!

I humbly request your help to keep doing what I do best: provide the world with unbiased sources, definitions and images. Your donation direclty influences the quality and quantity of knowledge, wisdom and spiritual insight the world is exposed to.

Let's make the world a better place together!

Like what you read? Help to become even better: