Yoga Vasistha [sanskrit]

223,437 words | ISBN-10: 8171101519

The Sanskrit edition of the Yoga-vasistha including English translation and grammatical analysis. The Yogavasistha is a Hindu spiritual text written by Valmiki (who also authored the Ramayana) dealing with the philosophical topics from the Advaita-vedanta school. Chronologically it precedes the Ramayana.

Chapter VI

śrīvasiṣṭha uvāca |
bhūya eva mahābāho śrṛṇu me paramaṃ vacaḥ |
yatte'haṃ prīyamāṇāya vakṣyāmi hitakāmyayā || 1 ||
[Analyze grammar]

bhedamabhyupagamyāpi śrṛṇu buddhivivṛddhaye |
bhavedalpaprabuddhānāmapi no duḥkhitā yathā || 2 ||
[Analyze grammar]

yasyājñānātmano'jñasya deha evātmabhāvanā |
uditeti ruṣaivākṣaripavo'bhibhavanti tam || 3 ||
[Analyze grammar]

yasya jñānātmano jñasya satyevātmani saṃsthitiḥ |
saṃtuṣṭyaivākṣasuhṛdo na ghnanti tamaninditam || 4 ||
[Analyze grammar]

padārthe sphurato yasya na stutirnindanādṛte |
sa dehaṃ dehaduḥkhārthamādatte kena hetunā || 5 ||
[Analyze grammar]

nātmā śarīrasaṃbandhī śarīramapi nātmani |
mitho vilakṣaṇāvetau prakāśatamasī yathā || 6 ||
[Analyze grammar]

sarvairbhāvavikāraistu nityonmuktastvalepakaḥ |
nātmāstameti bhagavānna codeti sadoditaḥ || 7 ||
[Analyze grammar]

jaḍasyājñasya tucchasya kṛtaghnasya vināśinaḥ |
śarīrakopalasyāsya yadbhavatyastu tattathā || 8 ||
[Analyze grammar]

ādatte tatkathaṃ nityaṃ cinmayatvaṃ sadoditam |
yayorekaparijñāne jaḍataivā'parasthitā || 9 ||
[Analyze grammar]

tayoḥ kīdṛgvidhā bhūtā samānasukhaduḥkhatā |
yau samau samadharmāṇau na kadācana tau katham || 10 ||
[Analyze grammar]

yāvapyasaktāvanyonyaṃ mithaḥ saṃnamitau katham |
kathaṃ sthūlo'ṇurūpaḥ syādaṇuḥ sthūlaḥ kathaṃ bhavet || 11 ||
[Analyze grammar]

ekodaye dvitīyasya na sattā dinarātrayoḥ |
jñānaṃ nājñānatāmeti cchāyā nāyāti tāpatām || 12 ||
[Analyze grammar]

sadbrahma nāsadbhavati vicitrāsvapi dṛṣṭiṣu |
manāgapi na saṃśleṣaḥ sarvagasyāpi dehinaḥ || 13 ||
[Analyze grammar]

dehena dehagasyāpi kamalasyeva vāriṇā |
manāgapi na saṃśleṣo brahmaṇo dehasattayā || 14 ||
[Analyze grammar]

tadgatasyāpyatadvṛtterambarasyeva vāyutaḥ |
jarā maraṇamāpacca sukhaduḥkhe bhavābhavau || 15 ||
[Analyze grammar]

manāgapi na santīha tasmāttvaṃ nirvṛto bhava |
sthito dehatayāpyuccaiḥ pātotpātamayo bhramaḥ || 16 ||
[Analyze grammar]

dṛśyate kevalaṃ brahmaṇyapsu vīcicayo yathā |
ātmasattopajīvitvādātmānubhavatīha hi || 17 ||
[Analyze grammar]

dehayantraṃ payaḥsattāmātrādūrmimiva sthitam |
ādhāraspandanenāṅga yathā kṣobho na vā bhavaḥ || 18 ||
[Analyze grammar]

sūryādeḥ pratibimbasya tathā dehena dehinaḥ |
samyagdṛṣṭe yathābhūte vastunyevābhijāyate || 19 ||
[Analyze grammar]

sthitirdehamayo jñānavibhramo layameti ca |
dehadehavatorjñānādyathābhūtārthayoḥ sthitiḥ || 20 ||
[Analyze grammar]

sattāsattātmikodeti dīpāddīpapadārthayoḥ |
asamyagdarśino dehasyāvartaparivartanaiḥ || 21 ||
[Analyze grammar]

antaḥśūnyāḥ sphurantīha te mohārjunapādapāḥ |
aparyālocitātmārthā aparāmṛṣṭasaṃvidaḥ || 22 ||
[Analyze grammar]

spandante cetitonmuktāstṛṇavanmūḍhabuddhayaḥ |
anāsthāditacittatvājjaḍāḥ sarve khavāyubhiḥ || 23 ||
[Analyze grammar]

yatra tatroditākrāntā raṭanti prasphuranti ca |
tṛṇakāṣṭhādikaṃ sarvamāharanti tyajanti ca || 24 ||
[Analyze grammar]

saśabdasparśarūpāḍhyāstaraṅgataralāṅgakāḥ |
jaḍāḥ santaḥ sphuradrūpā bhṛśaṃ sphārarasāsavāḥ || 25 ||
[Analyze grammar]

savihārāgamāpāyā mahaughā iva durdhiyaḥ |
sarveṣāmeva caiteṣāṃ sthitaivaiṣā cidavyayā || 26 ||
[Analyze grammar]

kiṃtvabodhavaśādasyāḥ parāṃ kṛpaṇatāṃ gatā |
śvāsasaṃtatayo hyajñāllohakāradṛteryathā || 27 ||
[Analyze grammar]

spandamātrārthamevāśu dṛśyante nārthakāriṇaḥ |
tarjanaṃ garjanaṃ mūḍhāddhanurdaṇḍaguṇādiva || 28 ||
[Analyze grammar]

śrūyate maraṇāyaiva cidbodhaparivarjitam |
phalabhogo'pi yo mūḍhāttadaraṇyataroriva || 29 ||
[Analyze grammar]

tasminviśramaṇaṃ yattacchilāphalahake yathā |
tena yatsaṃgamaḥ sa syātsthāṇunā bhuvi jaṅgale || 30 ||
[Analyze grammar]

tadarthaṃ yatkṛtaṃ kiṃcittadvyoma lakuṭairhatam |
tasminyadadhame dattaṃ tattyaktaṃ kiṃ na kardame || 31 ||
[Analyze grammar]

tena sārdhaṃ kathā yattatkauleyāhvānamambare |
ajñānamāpadāṃ niṣṭhā kā hi nāpadajānataḥ || 32 ||
[Analyze grammar]

iyaṃ saṃsārasaraṇirvahatyajñapramādataḥ |
ajñasyogrāṇi duḥkhāni sukhānyapi dṛḍhāni ca || 33 ||
[Analyze grammar]

punaḥpunarnivartante yugaṃ pratyacalā iva |
śarīradhanadārādāvāsthāṃ samanubadhnataḥ || 34 ||
[Analyze grammar]

idaṃ durduḥkhamajñasya na kadācana śāmyati |
anātmani śaṭhe dehe ātmabhāvamupeyuṣi || 35 ||
[Analyze grammar]

asadbodhamayī māyā kathaṃ nāmāpi naśyati |
durbhāvasvañcitadhiyo vastunyandhasya durmateḥ || 36 ||
[Analyze grammar]

avastuni sanetrasya luṭhataśca pade pade |
viṣamutpadyate candrādāmodaḥ kusumādiva || 37 ||
[Analyze grammar]

kaṇṭakaścaiti payaso dūrvāṅkura iva sthalāt |
dehaśālmalibhoginyo manomātaṅgaśrṛṃkhalāḥ || 38 ||
[Analyze grammar]

ajñasyāśāḥ prasūyante sukṛṣṭādiva śālayaḥ |
narakaśrīrihājñānaṃ duṣkṛtavyālaveṣṭitam || 39 ||
[Analyze grammar]

paripālayati prītā mayūrī vāridaṃ yathā |
netralolālinīlolā sphuritādharapallavā || 40 ||
[Analyze grammar]

mūrkhārthameva vikasatyaṅganā viṣavallarī |
ajñasya hṛdi sadbhūmāveva pelavapallavā || 41 ||
[Analyze grammar]

vidyate patagacchāyo rāgavidrumadurdrumaḥ |
tarucchadalasaddhūmaḥ śastrajālaradolmukaḥ || 42 ||
[Analyze grammar]

jvalati dveṣadāvāgnirhṛnmarau kāyatāpadaḥ |
ajñamātsaryamanasi parāpavadanacchadā || 43 ||
[Analyze grammar]

īrṣyākamalinī cintāṣaṭpadā vilasatyalam |
pratijanmapramṛṣṭograduḥkhakallolavibhramam || 44 ||
[Analyze grammar]

jaḍameva samabhyeti punarmaraṇavāḍavaḥ |
janma bālyaṃ vrajatyetadyauvanaṃ yuvatā jarām || 45 ||
[Analyze grammar]

jarā maraṇamabhyeti mūḍhasyaiva punaḥpunaḥ |
jagajjīrṇāraghaṭṭe'sminrajjvā saṃsṛtirūpayā || 46 ||
[Analyze grammar]

majjanonmajjanairajño yantre kalaśatāṃ gataḥ |
yadeva goṣpadāpūraṃ jñadhiyaḥ pelavaṃ jagat || 47 ||
[Analyze grammar]

tadevāpāraparyantamagādhamamahātmanaḥ |
dhiyo'dṛśa ivājñasya dīrghaṃ jaṭharakoṭarāt || 48 ||
[Analyze grammar]

na prayāntyaparaṃ pāraṃ vihaṅgyaḥ pañjarādiva |
bhāvamātraparāvṛttavāsanābhāranābhayaḥ || 49 ||
[Analyze grammar]

spaṣṭīkartuṃ na śakyante janmacakrasya nemayaḥ |
ajñenendriyagṛdhrārthaṃ rāgānmṛgayuṇā tanuḥ || 50 ||
[Analyze grammar]

saṃsārāraṇya āstīrṇā dūrādāmiṣapiṇḍavat |
bhūtaśailamayī dṛṣṭirmṛnmāṃsalavamātrikā || 51 ||
[Analyze grammar]

mohātsaṃlakṣyate citrapadārthānantarañjanaḥ |
jayatyanalpasaṃkalpakalpanākalpapādapaḥ || 52 ||
[Analyze grammar]

ajñānātprasṛtā yasmājjagatparṇaparamparāḥ |
yasmiṃstiṣṭhanti rājante viśanti vilasanti ca || 53 ||
[Analyze grammar]

vicitraracanopetā bhūribhogivihaṅgamāḥ |
yatra janmāni parṇāni karmajālaṃ ca korakam || 54 ||
[Analyze grammar]

phalāni puṇyapāpāni mañjaryo vibhavaśriyaḥ |
ajñānendūdaye naitā yoṣidoṣadhayaḥ sphuṭam || 55 ||
[Analyze grammar]

saṃsāravanakhaṇḍe'sminparāṃ śobhāmupāgatāḥ |
janmajālakalāpūrṇastamaḥkālakṛtodayaḥ || 56 ||
[Analyze grammar]

śūnyoditātmā doṣeśo jayatyajñānacandramāḥ |
ajñānendoḥ prasādena vāsanāmṛtaśālinā || 57 ||
[Analyze grammar]

tarpitāśācakoreṇa cittaratnarasaiṣiṇā |
rājahaṃsavilāsinyaḥ prāleyaśiśirāṅgikāḥ || 58 ||
[Analyze grammar]

bhānti kāntākumudvatyo lolalocanaṣaṭpadāḥ |
dhammillatimirollāsā lasatpāṇḍupayodharāḥ || 59 ||
[Analyze grammar]

rāmārajanyo rājante tanmaurkhyeṇa vijṛmbhitam || 60 ||
[Analyze grammar]

āpātamātramadhuratvamanarthasattvamādyantavattvamakhilasthitibhaṅguratvam |
ajñānaśākhina iti prasṛtāni rāma nānākṛtīni vipulāni phalāni tāni || 61 ||
[Analyze grammar]

Other editions:

Also see the following editions of the Sanskrit text or (alternative) English translations of the Yoga Vasistha Chapter VI

Cover of edition (1891)

Yoga Vasistha English (four volumes)
by Vihari-Lala Mitra (1891)

Buy now!
Cover of Gujarati edition

Yoga Vasistha Maha Ramayana (Gujarati)
by Sahitya Sangam, Allahabad (0)

[યોગ વસિષ્ઠએ] 9788192776460.

Buy now!
Cover of edition (2019)

Vasishtha Rama Samvadam (Telugu)
by Ramakrishna Math, Hyderabad (2019)

Set of 4 Volumes; 9789383972142.

Buy now!
Cover of edition (2009)

The Yogavasistha (Hindi translation)
by Khemraj Shrikrishnadass (2009)

Set of 2 Volumes; Khemraj Edition.

Buy now!
Let's grow together!

I humbly request your help to keep doing what I do best: provide the world with unbiased sources, definitions and images. Your donation direclty influences the quality and quantity of knowledge, wisdom and spiritual insight the world is exposed to.

Let's make the world a better place together!

Like what you read? Help to become even better: