Yoga Vasistha [sanskrit]

223,437 words | ISBN-10: 8171101519

The Sanskrit edition of the Yoga-vasistha including English translation and grammatical analysis. The Yogavasistha is a Hindu spiritual text written by Valmiki (who also authored the Ramayana) dealing with the philosophical topics from the Advaita-vedanta school. Chronologically it precedes the Ramayana.

Chapter XXIX

śrīvasiṣṭha uvāca |
tatra te petaturdevyau grāme'ntaḥśītalātmani |
bhogamokṣaśriyau śānte puṃsīva viditātmani || 1 ||
[Analyze grammar]

kālenaitāvatā līlā tenābhyāsena sābhavat |
śuddhajñānaikadehatvāttrikālāmaladarśinī || 2 ||
[Analyze grammar]

atha sasmāra sarvāstāḥ prāktanīḥ saṃsṛtergatīḥ |
sā svayaṃ svarasenaiva prāgjanmamaraṇādikāḥ || 3 ||
[Analyze grammar]

līlovāca |
devi deśamimaṃ dṛṣṭvā tvatprasādātsmarāmyaham |
iha tatprāktanaṃ sarvaṃ ceṣṭitaṃ ceṣṭitāntaram || 4 ||
[Analyze grammar]

ihābhūvamahaṃ jīrṇā śirālāṅgī kṛśā sitā |
brāhmaṇī śuṣkadarbhāgrabhedarūkṣakarodarā || 5 ||
[Analyze grammar]

bhartuḥ kulakarī bhāryā dohamanthānaśālinī |
mātā sakalaputrāṇāmatithīnāṃ priyaṃkarī || 6 ||
[Analyze grammar]

devadvijasatāṃ bhaktā siktāṅgī ghṛtagorasaiḥ |
bharjanī carukumbhādibhāṇḍopaskaraśodhinī || 7 ||
[Analyze grammar]

nityamannalavāktaikakācakambuprakoṣṭhakā |
jāmātṛduhitṛbhrātṛpitṛmātṛprapūjanī || 8 ||
[Analyze grammar]

ādehaṃ sadmabhṛtyaiva prakṣīṇadinayāminī |
vācaṃ ciraṃ ciramiti vādinyaniśamākulā || 9 ||
[Analyze grammar]

kāhaṃ ka iva saṃsāra iti svapne'pyasaṃkathā |
jāyā śrotriyamūḍhasya tādṛśasyaiva durdhiyaḥ || 10 ||
[Analyze grammar]

ekaniṣṭhā samicchākagomayendhanasaṃcaye |
mlānakambalasaṃvītaśirālakṛśagātrikā || 11 ||
[Analyze grammar]

tarṇakīkarṇajāhasthakṛminiṣkāsatatparā |
gṛhaśākāyanāsekasatvarāhūtakarparā || 12 ||
[Analyze grammar]

nīlanīrataraṅgāntatṛṇatarpitatarṇikā |
pratikṣaṇaṃ gṛhadvārakṛtalepanavarṇakā || 13 ||
[Analyze grammar]

nītyarthaṃ gṛhabhṛtyānāmādīnakṛtavācyatā |
maryādāniyamādabdhervelevāniśamacyutā || 14 ||
[Analyze grammar]

jīrṇaparṇasavarṇaikakarṇadolādhirūḍhayā |
kāṣṭhatāḍyajarābhītajīvavṛttyeva cihnitā || 15 ||
[Analyze grammar]

śrīvasiṣṭha uvāca |
ityuktvā saṃcarantī sā śikharigrāmakoṭare |
saṃcarantyāḥ sarasvatyā darśayāmāsa sasmayam || 16 ||
[Analyze grammar]

iyaṃ me pāṭalākhaṇḍamaṇḍitā puṣpavāṭikā |
iyaṃ me puṣpitodyānamaṇḍapāśokavāṭikā || 17 ||
[Analyze grammar]

iyaṃ puṣkīraṇītīradrumā''granthitatarṇakā |
iyaṃ sā karṇikānāmnī tarṇikā muktaparṇikā || 18 ||
[Analyze grammar]

iyaṃ sā me'lasākīrṇā varākī jalahārikā |
adyāṣṭamaṃ dinaṃ bāṣpaklinnākṣī pariroditi || 19 ||
[Analyze grammar]

iha devi mayā bhuktamihoṣitamiha sthitam |
iha suptamihāpītamiha dattamihāhṛtam || 20 ||
[Analyze grammar]

eṣa me jyeṣṭhaśarmākhyaḥ putro roditi mandire |
eṣā me jaṅgale dhenurdogdhrī carati śādvalam || 21 ||
[Analyze grammar]

gṛhe vasantadāhāya rūkṣakṣāravidhūsaram |
svadehamiva pañcākṣaṃ paśyemaṃ praghaṇaṃ mama || 22 ||
[Analyze grammar]

tumbīlatābhirugrābhiḥ puṣṭābhiriva veṣṭitam |
mahānasasthānamidaṃ mama dehamivāparam || 23 ||
[Analyze grammar]

ete rodanatāmrākṣā bandhavo bhuvi bandhanam |
aṅgadārpitarudrākṣā āharantyanalendhanam || 24 ||
[Analyze grammar]

anārataṃ śilākacche gucchācchoṭanakāribhiḥ |
taraṅgaiḥ sthagitākāraṃ spṛṣṭatīralatādalaiḥ || 25 ||
[Analyze grammar]

sīkarākīrṇaparyantaśādvalasthalasallataiḥ |
śilāphalahakāsphālaphenilotpalasīkaraiḥ || 26 ||
[Analyze grammar]

tuṣārīkṛtamadhyāhnadivākarakarotkaraiḥ |
phullapuṣpotkarāsārapraṇādotkataṭadrumaiḥ || 27 ||
[Analyze grammar]

vidrumairiva saṃkrāntaphullakiṃśukakāntibhiḥ |
vyāptayā puṣparāśīnāṃ samullāsanakāribhiḥ || 28 ||
[Analyze grammar]

uhyamānaphalāpūrasuvyagragrāmabālayā |
mahākalakalāvartamattayā grāmakulyayā || 29 ||
[Analyze grammar]

veṣṭitastaralāsphālajaladhautatalopalaḥ |
ghanapatratarucchannacchāyāsatataśītalaḥ || 30 ||
[Analyze grammar]

ayamālakṣyate phullalatāvalanasundaraḥ |
daladgulucchakācchannagavākṣo gṛhamaṇḍapaḥ || 31 ||
[Analyze grammar]

atra me saṃsthito bhartā jīvākāśatayā'kṛtiḥ |
catuḥsamudraparyantamekhalāyā bhuvaḥ patiḥ || 32 ||
[Analyze grammar]

ā smṛtaṃ pūrvametena kilāsīdabhivāñchitam |
śīghraṃ syāmeva rājeti tīvrasaṃvegadharmiṇā || 33 ||
[Analyze grammar]

dinairaṣṭabhirevāsau tena rājyaṃ samṛddhimat |
cirakālapratyayadaṃ prāptavānparameśvari || 34 ||
[Analyze grammar]

atrāsau bhartṛjīvo me sthito vyomni gṛhe nṛpaḥ |
adṛśyaḥ khe yathā vāyurāmodo vānile yathā || 35 ||
[Analyze grammar]

ihaivāṅguṣṭhamātrānte tadvyomnyeva padaṃ sthitam |
madbhartṛrājyaṃ samavagataṃ yojanakoṭibhāk || 36 ||
[Analyze grammar]

āvāṃ khameva svasthaṃ ca bhartṛrājyaṃ mameśvari |
pūrṇaṃ sahasraiḥ śailānāṃ mahāmāyeyamātatā || 37 ||
[Analyze grammar]

taddevi bhartṛnagaraṃ pūnargantuṃ mamepsitam |
tadehi tatra gacchāvaḥ kiṃ dūraṃ vyavasāyinām || 38 ||
[Analyze grammar]

śrīvasiṣṭha uvāca |
ityuktvā praṇatā devīṃ sā praviśyāśu maṇḍapam |
vihaṃgīva tayā sākaṃ pupluve sinibhaṃ namaḥ || 39 ||
[Analyze grammar]

bhinnāñjanacayaprakhyaṃ saumyaikārṇavasundaram |
nārāyaṇāṅgasadṛśaṃ bhṛṅgapṛṣṭhāmalacchavi || 40 ||
[Analyze grammar]

meghamārgamatikramya vātaskandhāvaniṃ tathā |
sauramārgamathākramya candramārgamatītya ca || 41 ||
[Analyze grammar]

dhuvamārgottaraṃ gatvā sādhyānāṃ mārgametya ca |
siddhānāṃ samatītyorvīmullaṅghya svargamaṇḍalam || 42 ||
[Analyze grammar]

brahmalokottaraṃ gatvā tuṣitānāṃ ca maṇḍalam |
golokaṃ śivalokaṃ ca pitṛlokamatītya ca || 43 ||
[Analyze grammar]

videhānāṃ sadehānāṃ lokānuttīrya dūragam |
dūrāddūramatho gatvā kiṃcidbuddhā babhūva sā || 44 ||
[Analyze grammar]

paścādālokayāmāsa samatītaṃ nabhasthalam |
yāvanna kiṃciccandrārkatārādyālakṣyate hyadhaḥ || 45 ||
[Analyze grammar]

tamastimitagambhīramāśākuharapūrakam |
ekārṇavodaraprakhyaṃ śilodaraghanaṃ sthitam || 46 ||
[Analyze grammar]

līlovāca |
taddevi bhāskarādīnāṃ kvādhastejo gataṃ vada |
śilājaṭharaniṣpandaṃ muṣṭigrāhyaṃ tamaḥ kutaḥ || 47 ||
[Analyze grammar]

śrīdevyuvāca |
etāvatīmimāṃ vyomnaḥ padavīmāgatāsi bhoḥ |
arkādīnyapi tejāṃsi yato dṛśyanta eva no || 48 ||
[Analyze grammar]

yathā mahāndhakūpādhaḥ khadyoto nāvalokyate |
pṛṣṭhagena tathehāto nādhaḥ sūryo'valokyate || 49 ||
[Analyze grammar]

līlovāca |
aho nu padavīṃ dūramāvāmetāmupāgate |
sūryo'pyadhoṇukaṇavanna manāgapi lakṣyate || 50 ||
[Analyze grammar]

ita uttaramanyā syātpadavī kā nu kīdṛśī |
kathaṃ ca mātaretavyā kathyatāmiti devi me || 51 ||
[Analyze grammar]

śrīdevyuvāca |
ita uttaramagre te brahmāṇḍapuṭakarparam |
yasya candrādayo nāma dhūlileśāḥ samutthitāḥ || 52 ||
[Analyze grammar]

śrīvasiṣṭha uvāca |
iti prakathayantyau te prāpte brahmāṇḍakarparam |
bhramaryāviva śailasya kuḍyaṃ nibiḍamaṇḍapam || 53 ||
[Analyze grammar]

akleśenaiva te tasmānnirgate gaganādiva |
niścayasthaṃ hi yadvastu tadvajraguru netarat || 54 ||
[Analyze grammar]

nirāvaraṇavijñānā sā dadarśa tatastatam |
jalādyāvaraṇaṃ pāre brahmāṇḍasyātibhāsuram || 55 ||
[Analyze grammar]

brahmāṇḍāddaśaguṇatastoyaṃ tatra vyavasthitam |
āsthitaṃ veṣṭayitvā tu tvagivākṣoṭapṛṣṭhagā || 56 ||
[Analyze grammar]

tasmāddaśaguṇo vahnistasmāddaśaguṇo'nilaḥ |
tato daśaguṇaṃ vyoma tataḥ paramamambaram || 57 ||
[Analyze grammar]

tasminparamake vyomni madhyādyantavikalpanāḥ |
na kāścana samudyanti vandhyāputrakathā iva || 58 ||
[Analyze grammar]

kevalaṃ vitataṃ śāntaṃ tadanādi gatabhramam |
ādyantamadhyarahitaṃ mahatyātmani tiṣṭhati || 59 ||
[Analyze grammar]

ākalpamuttamabalena śilā pateccettasminbalātpatagarāḍapi cotpateccet |
tadyojanaṃ na labhate vimale'mbare'ntarmākalpamekajavago'pyatha māruto'pi || 60 ||
[Analyze grammar]

Other editions:

Also see the following editions of the Sanskrit text or (alternative) English translations of the Yoga Vasistha Chapter XXIX

Cover of edition (1891)

Yoga Vasistha English (four volumes)
by Vihari-Lala Mitra (1891)

Buy now!
Cover of Gujarati edition

Yoga Vasistha Maha Ramayana (Gujarati)
by Sahitya Sangam, Allahabad (0)

[યોગ વસિષ્ઠએ] 9788192776460.

Buy now!
Cover of edition (2019)

Vasishtha Rama Samvadam (Telugu)
by Ramakrishna Math, Hyderabad (2019)

Set of 4 Volumes; 9789383972142.

Buy now!
Cover of edition (2009)

The Yogavasistha (Hindi translation)
by Khemraj Shrikrishnadass (2009)

Set of 2 Volumes; Khemraj Edition.

Buy now!
Let's grow together!

I humbly request your help to keep doing what I do best: provide the world with unbiased sources, definitions and images. Your donation direclty influences the quality and quantity of knowledge, wisdom and spiritual insight the world is exposed to.

Let's make the world a better place together!

Like what you read? Help to become even better: