Purushottama-samhita [sanskrit]

15,643 words | ISBN-13: 9788179070383

The Sanskrit text of the Purushottama-samhita, an ancient Vaishnava Agama, belonging to the Pancaratra tradition. Topics include the construction of temples, architecture, iconography, festivals (celebrations of deities and their exploits). Alternative titles: Puruṣottamasaṃhitā (पुरुषोत्तमसंहिता), Purushottamasamhita, Purusottamasamhita, Purusottama, Puruṣottama-saṃhitā (पुरुषोत्तम-संहिता), Śrīpuruṣottamasaṃhitā (श्रीपुरुषोत्तमसंहिता), Shripurushottamasamhita, Shripurushottama Sripurusottamasamhita, Sripurusottama.

oṃ |
śrīmatāṃcparātra divyāgame śrīpuruṣottama saṃhitāyāṃ |
ṣaḍviṃśodhyāyaḥ |
pavitrotsavavidhiḥ |
pavitrotsava vidhāna śravaṇe brahma praśnaḥ |
brahma |
bhagavanpuṃḍarīkākṣa pavitrāropaṇotsavam |
kadākāryaṃ pavitrāṇāṃ lakṣaṇaṃ pavamenagha. || 1 ||
[Analyze grammar]

adhikapāṭhāṇi |
kimardhamutsavaṃ proktaṃ vidhānaṃ kiṃ jagadvibho |
tatparvaṃ vistareṇaiva brūhimepuruṣarṣabha |
bhagavatprativacanaṃ |
śrībhagavān |
pavitrotsavakāla nirṇayaḥ |
śṛṇuṣva paramaṃ guhyaṃ paditrārovaṇotsavam |
śrāvaṇevādha kārtikyāṃ māsecāśvayuje tadhā. || 2 ||
[Analyze grammar]

māsibhādrapatevāpi pavitrāropaṇaṃ smṛtaṃ |
dvādaśyāṃvādaśamyāṃvā paurṇamāsyāṃyathāvidhiḥ. || 3 ||
[Analyze grammar]

dvitīyāyāṃtrayodaśyāṃpaṃcamyāṃvāśubhetidhau |
śuklapakṣeśubhelagne sunakṣatresuśobhane. || 4 ||
[Analyze grammar]

savitrāropaṇaṃ kāryaṃ maṃgaḷāṃkura pūrvakam |
pavitrotsavakramaḥ |
pālikā ghaṭikāścaiva śarāvaṃ tu tribhedataḥ || 5 ||
[Analyze grammar]

pratyekaṃ dvādaśaṃ grāhyaṃ maṃgaḷāṃkurakarmaṇi |
aṃkurāropaṇaṃ kṛtvā yadhāvithi tataḥparam. || 6 ||
[Analyze grammar]

pavitra maṃṭapa lakṣaṇaṃ |
maṃṭapaṃ kārayetpūrvaṃ prāsādasyā grataśśubhaṃ |
trayodaśakaraṃ samyak navahastāca vedikā. || 7 ||
[Analyze grammar]

ekahastocchrayaṃ madhye kṛtvālaṃkārabhūṣitaṃ |
dvāratoraṇa saṃyuktaṃ patākadhvajaśobhitaṃ. || 8 ||
[Analyze grammar]

vitānādibhirākīrṇaṃ darbaṇādibhiranvitaṃ |
ārdraśākhāsamāyuktaṃ phalaguccai ssamanvitaṃ. || 9 ||
[Analyze grammar]

kramukādiphalaiścaiva nārikeḷaphalaissaha |
nāraṃgalikucai ścaiva śobhaye nmaṃṭapaṃ tataḥ. || 10 ||
[Analyze grammar]

navamyāmeva saṃgṛhya yāgadravyāṇi sarvaśaḥ |
pavitra nirmāṇa vithiḥ |
pradhamaṃ garṇasūtraṃ tu paṭṭasūtramataḥparaṃ. || 11 ||
[Analyze grammar]

sūtrabhedāni |
kṣaumasūtraṃ tṛtīyaṃ tu padmasūtraṃ caturthakaṃ |
kārpāsaṃ sūtramadhavā kanyābhiḥkṛtasūtrakaṃ. || 12 ||
[Analyze grammar]

malinaṃ nīlasūtraṃ ca prayatnena visarjayet |
brāhmaṇībhiḥ kṛtaṃ sūtraṃ triguṇīkṛtya taṃtubhiḥ. || 13 ||
[Analyze grammar]

pavitraṃ tena kurvīta kaniṣṭhottama madhyamaṃ |
pavitrabhedaḥ |
vanamālāpavitraṃ tu pavitraṃ cādhivānakaṃ. || 14 ||
[Analyze grammar]

parivārapavitrāṇi pavitraṃ dīkṣitasyatu |
adhikapāṭhāṇi |
evamādi vibhedaistu pavitrāṇi cakārayet |
uttamādibhedāni |
mūrdhādinābhiparyaṃtaṃ pavitraṃtu kaniṣṭhakaṃ. || 15 ||
[Analyze grammar]

urumātraṃ tadārabhya pavitraṃ madhyamaṃ smṛtaṃ |
uttamaṃjānumātraṃtu pavitrāṇāṃ pramāṇakaṃ. || 16 ||
[Analyze grammar]

vanamālādi pavitra pramāṇāni |
vanamālāpavitraṃtu pratimāyāma saṃmitaṃ |
kaniṣṭhika pavitraṃ tu pavitramadhivāsakaṃ. || 17 ||
[Analyze grammar]

pavitraṃ dīkṣitasyaiva nābhimātraṃ pracakṣate |
upalipteśu caudeśe darbhānāstīrya bhūtale. || 18 ||
[Analyze grammar]

āsane prāṅmukho vidvān śiṣyaissarvaissahātmavān |
gāyatrīṃ ca japedādau sūtraśaṃkūnparīkṣayet. || 19 ||
[Analyze grammar]

devānurūpakaṃ kuryāt pavitraṃ tu pramāṇataḥ |
sūtrasaṃkhyā nirṇayavidhiḥ |
kaniṣṭhaṃtaṃ tu vijñeya maṣṭāviṃśati taṃtubhiḥ. || 20 ||
[Analyze grammar]

catuḥpancāśatujñeyaṃ taṃtūnāṃ madhyamaṃ paraṃ |
uttamaṃ caiva taṃtūnāṃ aṣṭottaraśataṃ bhavet. || 21 ||
[Analyze grammar]

aṣṭottara sahasraṃtu taṃtūnāṃ parisaṃkhyayā |
vanamālākhyayā viṣṇordattāsā muktidāyinī. || 22 ||
[Analyze grammar]

sapta viṃśatikaṃ jñeyaṃ taṃtūnā madhivāsake |
vanamālā viśeṣeṇa cottamādhama madhyamaṃ. || 23 ||
[Analyze grammar]

tadarthaṃ sārthamevaṃca taṃtūnāṃ parisaṃkhyayā |
taṃtūnāṃ dvādaśaṃ jñeyaṃ parivārapavitrakaṃ. || 24 ||
[Analyze grammar]

saptaviṃśati taṃtūnā mācārasya pavitrakaṃ |
picaviṃśati taṃtūnāṃ ghaṃṭāyāśca pavitrakaṃ. || 25 ||
[Analyze grammar]

aṣṭāviṃśati taṃtūnāṃ kuṃḍasya capavitrakaṃ |
catuśśataṃtu taṃtūnāṃ prāsādasya pavitrakam. || 26 ||
[Analyze grammar]

caturviṃśati taṃtūnāṃ dhūpadaṃḍa pavitrakaṃ |
paṃcatriṃśati taṃtūnāṃ dīpadaṃḍa pavitrakaṃ. || 27 ||
[Analyze grammar]

aṣṭāviṃśati taṃtūnāṃ ālayasya pavitrakaṃ |
ekonaviśattaṃtūnāṃ gopurasya pavitrakaṃ. || 28 ||
[Analyze grammar]

navatriṃśa cca taṃtūnāṃ balapīṭhapavitrakaṃ |
upapīṭhapavitraṃ tu paṃcaviṃśati taṃtubhiḥ. || 29 ||
[Analyze grammar]

sūtraṃtu triguṇaṃ kṛtvā prākārasya pavitrakaṃ |
pavitra graṃdhi saṃkhyā |
evaṃ kṛtvā pavitrāṇi punargraṃdhīṃśca baṃdhayet. || 30 ||
[Analyze grammar]

aṃguṣṭha mātramānaṃtu graṃdhitānāṃ yadhātadhaṃ |
kaniṣṭhāṃguḷimānaṃ vā madhyamāṃguḷi mānataḥ || 31 ||
[Analyze grammar]

vanamālā pavitretu śatamaṣṭottaraṃ śubhaṃ |
adhivāsa pavitreṣu graṃdhayodvādaśasmṛtāḥ. || 32 ||
[Analyze grammar]

graṃdhayaścāṣṭa vijñeyā parivāra pavitrake |
graṃdhayo dvādaśaproktāṃ kṣemāyuścavi varthanaṃ. || 33 ||
[Analyze grammar]

anyeṣu ca pavitreṣu yathāsaṃbhava mācaret |
kuṃkumośīrakarpūra caṃdanādi vilepayet. || 34 ||
[Analyze grammar]

prathamehanirātrau |
pavitrāṇi vinirmāya śāstroktavidhinā tataḥ |
sāyaṃkāletu saṃprāpte ṛtvigbhissahadeśikaḥ. || 35 ||
[Analyze grammar]

yajamānena sahito saṃviśedbhagavadgṛhaṃ |
bhagavatprārthanā |
tatradevaṃ namabhyarcya daṃḍavatpraṇameccavai. || 36 ||
[Analyze grammar]

uddhāya prāṃjanirbhūtvā gādhāmenā mudīrayet |
saṃvatsaropacāreṣu yatkiṃcillopasaṃbhave. || 37 ||
[Analyze grammar]

taddoṣaśamanārdhāya bhavatprītyai karomyahaṃ |
pavitrāropaṇaṃ deva tasmādanugṛhāṇamāṃ. || 38 ||
[Analyze grammar]

pavitrāthivāsaḥ |
iti vijñāpya deveśaṃ viṣvakcenaṃ tu pūjayet |
pūṇyāvāhacanaṃ kṛtvā pavitrāṇica prokṣayet. || 39 ||
[Analyze grammar]

rātrau pratisaraṃbaddhvā darbhāṇāṃ naṃstaresvanet |
dvitīya divase |
prātaruddhāyani yato daṃtadhāvana pūrvakaṃ. || 40 ||
[Analyze grammar]

snānaṃsaṃdhyādikaṃ kṛtvā japtvāmaṃtraṃ yadhāvidhi |
bhagavaṃtaṃ samabhyarcya kalaśaisnapanaṃ caret. || 41 ||
[Analyze grammar]

mahāhavirmi vedyādha vaiṣṇavān bhojaye ttataḥ |
rātrautu nityapūjāṃte cakrābjaṃ vartayedguruḥ. || 42 ||
[Analyze grammar]

pūrvoktena krameṇaiva maṃḍale devatān yajet |
upoṣṭya deśikeṃdrastu tūryaghoṣe pravartite. || 43 ||
[Analyze grammar]

pātrasthāni pavitrāṇi dhānyarāśyau vinikṣipet |
gaṃdhādibhissamabhyarca puṣbāṇi vikire ttataḥ. || 44 ||
[Analyze grammar]

vastreṇācchādya pātrāṇi maṃtreṇā streṇapūjayet |
adhikapāṭhāṇi |
athivāsapavitreṣu devaṃ nārāyaṇaṃ yajet |
gāyatyrā viṣṇumaṃtraiśca cābhi maṃtyratataḥ paraṃ |
dīkṣitānāṃ pavitreṣu hetirājaṃ prapūjayet |
cakrarājasya gāyatyrā cābhimaṃtraṇamācaran |
parivārapavitreṣu samāvāhyakhageśvaraṃ |
tanmaṃtreṇa ca gāyatyrā deśikeṃdrobhimaṃtrayet |
śālāyāśca caturdikṣu bilamannena kārayet. || 45 ||
[Analyze grammar]

pavitrādhivāsa |
catusthānārcanaṃ kṛtvāhomaṃ kuryādyadhāvidhi |
homaḥ |
adhivāsapavitrāṇi gṛhītvādeśikassvayaṃ. || 46 ||
[Analyze grammar]

kuṃbheca karakekuṃḍe maṃḍale ca yathākramaṃ |
tadviṣṇoriti maṃtreṇa nyasanīyāni padmaja. || 47 ||
[Analyze grammar]

tṛtīya divase pavitrāropaṇaṃ |
tataḥprabhāte deveśaṃ cakrābjesthāpya pūjayet |
arghyādi dhūpadīpāṃtaṃ naivedyaṃ tu caturvidhaṃ. || 48 ||
[Analyze grammar]

homaṃtupūrvavatkṛtvāhomaśeṣaṃ samāpayet |
tatodhṛvādi biṃbānāṃ karmārcānāṃ yathākramaṃ. || 49 ||
[Analyze grammar]

viṣvaksenādi bhaktānāṃ chaṃḍādīnāṃ tadhaivaca |
durgārudreṃtra devānāṃ garuḍastyacabhaktitaḥ. || 50 ||
[Analyze grammar]

ghaṭārghyasṛskṛvādīnāṃpātrāṇāṃdhūpadīpayoḥ |
kuṃbhānāṃ toraṇānāṃ ca balipīṭhāṃtamevahi. || 51 ||
[Analyze grammar]

evaṃ pavitrāṇyāropya tūryaghoṣepravartite |
bhaktānāṃ dhāraṇārthāyakalpitāni yadhātathaṃ. || 52 ||
[Analyze grammar]

pavitrāropaṇaṃ kāryaṃ vimānegopureṣuca |
pavitrāṇi samādāya nyasya devasyapādayoḥ || 53 ||
[Analyze grammar]

yajamānā yadātavyaṃ dhārayan deśika purā |
ṛtvijāṃbrāhmaṇādīnāṃ bhaktānāṃcai vadāpayet. || 54 ||
[Analyze grammar]

pavitradhāraṇabhedaḥ |
brāhmaṇāḥ kṣatriyā ścaiva dhārayaॆyuścahāravat |
yajñopavīta vaddhāryaṃ vaiśyairvaiṣṇavalakṣaṇaiḥ || 55 ||
[Analyze grammar]

adhikapāṭhāṇi |
yobhaktyādharatecedaṃ pavitraṃ śraddhayānvitaḥ |
tasyatatsaṃ vatcarakṛtakarmalopovinasyati |
dadaṃti sarvakarmāṇi tasyapūrṇaṃ mahāphalaṃ |
tatodevasya pārśvetu sthitvedaṃ prārdhayedguruḥ |
bhagavatprārthanā |
bhamavan puṃḍarīkākṣa bhaktābhīṣṭa pradāyakā. || 56 ||
[Analyze grammar]

saṃvatsarasya madhyetu jñānato jñānanato pivā |
mayāca madanujñātai stathānyaiḥ paricārakaiḥ. || 57 ||
[Analyze grammar]

pūjālopādikaṃ yaccakṛtaṃ taddoṣaśāṃtaye |
karmasaṃpūraṇārthāya pavitrāropaṇaṃ mayā. || 58 ||
[Analyze grammar]

kṛtaṃtadanugṛhṇīṣva madanugraha kāmyayā |
asvataṃtraścakiṃcijñaḥ kiṃcatkartu maśaktavān. || 59 ||
[Analyze grammar]

tasmāttvatpādavinyasta bhārohaṃ preritastvayā |
sarvaṃ karomi deveśa rakṣamāṃ śaraṇāgataṃ. || 60 ||
[Analyze grammar]

iti saṃpārdhyadeveśaṃ yānamāropyadeśikaḥ |
pavitradhārakairbhaktairviśeṣotsava mācaret. || 61 ||
[Analyze grammar]

utsavāṃto citasnānaṃ maṃdire kārayettataḥ |
adhikapāṭhāṇi |
pavitradhāraṇaphalaḥ |
naivedyāṃtaṃ samabhyarcya devāgāreniveśayet |
navāhaṃ saptapaṃcāhaṃ tyrahamekāhamevavā |
yāmaṃ vāpyarthayāmaṃ vā muhūrta madhavāguruḥ |
devadevaṃ samabhyarchya saviśeṣaṃ yadhātadhā |
utsamāṃtetu divase sāyaṃkāletu deśikaḥ |
yānamāropya deveśaṃ grāmaṃ nītvā pradakṣiṇaṃ |
nṛttavāditra nirghoṣai rālayaṃtu samāviśet |
brāhmaṇānbhojayitvātu yathā bhavavistaraṃ |
ācāryo devamabhyarcya praviśedyāgamaṃṭapaṃ. || 62 ||
[Analyze grammar]

tatramaṃḍalamadhyasthaṃ kuṃḍasthaṃ kuṃbhagaṃtathā |
pavitrāvarohaṇaṃ |
demudvāsya vidhivannitya pūjāṃ samācaret. || 63 ||
[Analyze grammar]

ekaviṃśaddinevāsi caturdaśa dinepivā |
saptame divasenāpi trirātre vāvarohaṇaṃ. || 64 ||
[Analyze grammar]

pavitrāṇi sarvāṇyapi ācāryā yaॆvadadyāt |
tatpanitrāṇi saṃchāvā nācāryāya pradāpayet |
tatpradānaṃ hareḥ prītyai bhaviṣyatisasaṃśayaḥ. || 65 ||
[Analyze grammar]

anyathā viniyuktaśce drārārāṣṭraṃ vinasyati |
ācārya dakṣiṇādi |
tatkāle yajamānastu ācāryaṃ toṣayeddhanaiḥ. || 66 ||
[Analyze grammar]

Other editions:

Also see the following editions of the Sanskrit text or (alternative) English translations of the Purushottama-samhita Chapter 26

Cover of edition (2002)

The Pancaratra Agamas (an Introduction)
by Swami Harshananda (2002)

[Publisher: Ramakrishna Math, Bangalore]

Buy now!
Let's grow together!

I humbly request your help to keep doing what I do best: provide the world with unbiased sources, definitions and images. Your donation direclty influences the quality and quantity of knowledge, wisdom and spiritual insight the world is exposed to.

Let's make the world a better place together!

Like what you read? Help to become even better: