Manusmriti with Manubhashya [sanskrit]
by Patrick Olivelle | 2021 | 227,798 words | ISBN-10: 8120811550 | ISBN-13: 9788120811553
This is the Sanskrit text of the Manusmriti including Medhatithi’s Manubhashya.
Verse 12.106
[English text for this chapter is available]
ārṣaṃ dharmopadeśaṃ ca vedaśāstrāvirodhinā |
yas tarkeṇānusaṃdhatte sa dharmaṃ veda netaraḥ || Verse 12.106 ||
Medhātithi Manubhāṣya
ṛṣir vedaḥ, tatra bhavaḥ ārṣaḥ, dharmopadeśo yo vaidikaḥ | yas tarkeṇa anumānāntareṇa yuktyā nirūpayati sa dharmaṃ vedeti padayojanā |
- tarka ūhāpohāntaryasiddhiḥ, idam atra yuktam ūhitum, idam apohitam | yadā saurye karmaṇi nirvāpamantre “devasya tvā savituḥ prasave'śvinor bāhubhyāṃ pūṣṇo hastābhyām agnaye tvā juṣṭaṃ nirvapāmi” (vs 2.11) iti prakṛtitaḥ prāpte mantre'gnipadasyārthāsamavāyād apohaḥ sūryapadasya ca kṣepaḥ | ayaṃ tarko na virudhyate vedena | yo'py evaṃ manyate—“saurye karmaṇy agner devatāyāḥ abhāvāt, arthena ca mantrāṇāṃ prayojyatvāt, ekadeśopaśame ca mantratvābhāvāt, kṛtsnasya vai mantrasya lopaḥ,” eṣa vedārthavirodhī tarkaḥ | yad uccāraṇaṃ mantrāṇāṃ prayojyatvaṃ manyate, “ataś cāvikṛta eva mantraḥ prayoktavyaḥ” iti, so'pi śāstravirodhī tarkaḥ |
- na cāyaṃ vidhiḥ | ayam arthavādaḥ | asyātra tātparyam, īdṛśy upekṣā yad atraitac ca mīmāṃsāto jñāyate'to dharmaśuddhyarthaṃ mīmāṃsāvedanam etena coditam |
- anye tu vyācakṣate | tarkeṇeti tarkapradhānā granthā laukikapramāṇanirūpaṇaparā nyāyavaiśeṣikalokāyatikā ucyante | tatra vedaviruddhāni bauddhalokāyatikanairgranthādīni paryudasyante | tāni vedaviruddhāni | na tatra pramāṇaṃ vedaḥ | kapilakaṇādakriyām avirathatānigrahāntādiṣu hi śabdaḥ pramāṇam | tathā cākṣapādasūtram “pratyakṣānumānopamānaśabdāḥ pramāṇāni” (Nyāyasūtra 1.1.3) | vaiśeṣikā api “tadvacanād āmnāyasya prāmāṇyam” (vaiśs 1.1.3) ity āhuḥ | atas tāni śāstrāṇi śrotavyānīti ca | tathā ca mahābhārate bhagavatā kṛṣṇadvaipāyanena darśitam-
-
anuvākahatā buddhir naiṣā sūkṣmārthadarśinī || (Mahābhārata 12.10.1)
anuvākahateti tarkakṛtām apy upapattim āha, kevalatvād asattayā | tathedam aparam uta |
-
anarthakuśalā hy ete mūrkhāḥ paṇḍitamāninaḥ | iti | (rām 2.94.32)
anenāsattarkaśravaṇaṃ prasiddham, pūrveṇa sattarkānujñānaṃ tad eva tad iti |
- kecit prāmāṇyaṃ vedasyāhur īśvarapraṇetṛkatayā | na ca tasyāsti saṃbhavaḥ | na ca tasmin pakṣe vedaḥ pramāṇam, tasya hy asāv īśvaraḥ samayopasthāpakaḥ |
- eteṣu śrūyamāṇeṣu aprāmāṇiko viparīto'bhiniveśo jāyate | ato'sattarkā eva te | na ca vaidikasya vākyāvabodhe kasyacid apy upayujyante | tathā ca sāṃkhyāḥ “sa hy aviśuddhikṣayātiśayayuktaḥ” (sāṃk 2) ity āhuḥ | akṣapādair api tadaprāmāṇyaṃ manyate | tathā ca yājñikapūrvapakṣe nirdhāritaṃ yad api kenacit paṭhitam (Nyāyasūtra 2.1.57) |
- karmamīmāṃsāvedāntabhāṣyam evam abhidhānaṃ yathāśruti vijñāyate—“devā asmāl lokād amuṃ lokam āyaṃs tān ṛṣayo'nvīyus tān manuṣyā abruvan katham atho bhaviṣyāmaḥ ebhyaḥ sarvakarma ṛṣayaḥ prāyacchat | tasmād yat brāhmaṇottamās tarkayanty ārṣam eva tad bhavati” iti śruteḥ | eṣā yathoktatarkapadārthānuvādinī || 12.106 ||
Other editions:
Also see the following editions of the Sanskrit text or (alternative) English translations of the Verse 12.106
Manusmriti Medhatithi Bhasya in Bengali (Set of 2 Volumes)
by Shri Bhutnath Saptatirth (2022)
Publisher: Tathagata, Kolkata; ISBN-13: 9789391867720.
Buy now!![Manusmriti with Manubhashya [sanskrit] - book cover](/uploads/a/Manusmriti-Sanskrit_3.jpg)
