Verse 8.77

Medhātithi Manubhāṣya

ekasya punaḥ pratiṣedho lobhādirahitasya pratiprasavārthaḥ | tena satyavāditayā niścita eko'pi sākṣī bhavaty eva | striyas tu na kathaṃcit sākṣyam arhanty alpā vā bahvyo vā | śucyo'pīti guṇavatyo'pīty arthaḥ | atra hetuḥ—strībuddher asthiratvād iti | prakṛtir eṣā strīṇāṃ yad buddheś cāpalam | guṇās tu yatnopārjitā api pramādālasyādinā vyapayanty ataḥ svābhāvikam asthairyaṃ tiṣṭhed eva | yathāmayāvino ghṛtādinotpanne'py agneḥ sthairye svalpenāpi pramāde punaḥ sahajāmayāvitānuvṛttiḥ | ato'nayā śaṅkayā guṇavatīṣv api tāsu nāśvāsaḥ | yat tu “striyāpy asaṃbhave kāryam” (Manusmṛti or Mānava-dharmaśāstra 8.70) iti tad yatra tatkṣaṇād eva pṛcchyante | yatreyam āśaṅkā na bhavati kenacid āsāṃ saṃcalitaṃ mana iti | yatra tu kālavyavadhānaṃ tatra jīyamānena kadācid anukūlyante iti na kvacit sākṣinyaḥ |

doṣaiś cānye'pi ye vṛtāḥ | rogādibhir doṣair ye strībhyo 'nye'pi puruṣā vṛtā ākrāntā bhūyiṣṭhadoṣā ity arthaḥ | ke punar amī doṣā nāma | uktaṃ ca | rāgādayaḥ śāstrapratiṣiddhāḥ śaṅkyamānavyabhicārahetubhāvāḥ | yady api kevalena svaśabdenaivoktā doṣāḥ tathāpy anuktaparigrahārtham idam apunaruktam | sāmānyaviśeṣābhidhānaṃ hi sarvatra granthakārā anumanyante |

• anye tv akārapraśleṣeṇa “alubdho'py eko na sākṣī” kiṃ punar lubdha ity evam ācakṣate | tathā ca dvayor abhyanujñānaṃ bhavati |

śucya itīkāro durlabho “voto guṇavacanāt” (Pāṇini, Aṣṭādhyāyī 4.1.44) iti vidhānāt | “kṛdikārāt” iti kecit samarthayante || 8.77 ||